Ատելության մթնոլորտի գերլարումը բռնության նախաշեմն է, ինչը կարող է բերել ուղղակի բռնության. Զառա Հովհաննիսյան

«Մեդիալաբի» հարցերին պատասխանում է իրավապաշտպան Զառա Հովհաննիսյանը 

– Տիկի՛ն Հովհաննիսյան, նախօրեին համացանցում տարածվեց տեսանյութ ԱԺ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության պատգամավոր Վահագն Ալեքսանյանի մոր մասնակցությամբ: Միջադեպը շատ քննարկվեց, եղան կարծիքներ, որ թիրախավորել են պատգամավորի մորը, միջադեպին անդրադարձան նաև Վահագն Ալեքսանյանը, խորհրդարանի ղեկավար Ալեն Սիմոնյանը: Կատարվածն ինչպե՞ս եք գնահատում:

– Նախ ես ընդգծեմ, որ այս հասարակությունում բոլորն անցել են թույլատրելի սահմանները, ու բոլոր կարմիր գծերը հատված են: Բոլորը փորձում են միմյանց դիտարկել հակառակորդ ու ոխերիմ թշնամի ու ամենավերջին բառերով միմյանց վիրավորել: Ընդ որում՝ այստեղ պետք է նշել, որ այն բոլոր կարծրատիպային հանգամանքները, որոնք մատնանշվում են՝ տարիք, հաշմանդամություն, մայրը սրբություն է և այլն, այդ բոլորը հայրիշխանական մշակույթի մնացորդներ են ու ընդամենը արդարացումներ, այլ ոչ թե սովորական քաղաքացիական վարք: Քաղաքացիները բոլորը հավասար են իրականում, ու որևէ տարբերություն չկա: 

Տարիքով պայմանավորված՝ իրավունք ունի՞ թիրախավորել ու ամենավերջին բառերն ասել երիտասարդին՝ լրագրողական ամբողջ համայնքին ընդհանրացնելով, սրանք ևս բավական խտրական ու ժողովրդավարական հասարակության համար անընդունելի մոտեցումներ են: Այս դեպքում երկու կողմն էլ եղել է բացարձակ իր սահմաններն անցած, մի կողմից նշելով, թե կնոջ ամուսինն ո՛վ է եղել: Անձնական, ընտանեկան մանրամասները մատնանշելու դեպքեր մենք տեսել ենք նույն ՔՊ խմբակցության պատգամավոր Անդրանիկ Քոչարյանի կողմից, երբ Արփինե Հովհաննիսյանին նույն մատնանշումն էր կատարել: Մենք գործ ունենք ամբողջովին հայրիշխանական գործիքակազմի պահպանման հետ, որը լայնորեն օգտագործվում է այս ողջ ընթացքում՝ սահմաններն անցնելով արդեն անձնական, ընտանեկան կյանք՝ ստեղծելով պայթյունավտանգ իրավիճակ: 

Ինչ վերաբերում է, տարատեսակ քննարկումներին, մեկնաբանություններին. նույն Ալեն Սիմոնյանը, որն արդարացնում է այս վարքագիծն ու ասում, որ մայրը սրբություն է և այլն, համացանցում նաև իր մոր մասնակցությամբ միջադեպ էր հայտնվել, երբ նա միջնամատ է ցույց տալիս փողոցով անցնող շարժման մասնակիցներին, այսինքն՝ տարեց մարդիկ, մայրերը պետք է իրենց խոսքով ու վարքով օրինակ հանդիսանան, այլ ոչ թե իջնեն այնպիսի բառապաշարի ու վարքի, որն ուղղակի անընդունելի է ու որևէ կերպ չի կարող համարվել հաղթանակ այս կամ այն կողմից: Փաստացիորեն այստեղ պատերազմական իրավիճակներ են ստեղծել ու փորձում են հաղթանակներ գրանցել: 

Մի շատ կարևոր հանգամանք ևս, որի դրսևորումները մենք տեսել ենք դեռևս հեղափոխության օրերին, երբ խմբերով գնում էին պատգամավորների տներ ու սկսում էին թիրախավորել ընտանիքի անդամներին: Այ սա է թիրախավորումը, որը, ցավոք սրտի, հենց օրվա իշխանությունն է սովորեցրել այս հասարակությանը: 

– Բայց կոնկրետ դեպքում կա՞ պատգամավորի մոր թիրախավորում:

– Իմ օրինակով պատասխանեմ. երբ հավաքվում էին ու ստորագրահավաք անցկացնում կանանց իրավունքների կամ Ստամբուլյան կոնվենցիայի հետ կապված, ինքս անցել եմ այդ խմբերի կողքով, ու, այո՛, այն անձինք, որոնք ճանաչելի են, դեմ են այդ ամենին, այլ արժեհամակարգի կրող են, կարող են այդ պահին ունենալ անհարմարություն, բայց դա չի նշանակում, որ պետք է այդ իրավիճակում շարունակել բանավեճը, հատկապես որ դա ամենևին էլ արժեհամակարգային բանավեճ չէ: 

Ընտանիքի անդամներն առավելևս պետք է աչալուրջ լինեն, հակառակորդ խմբերի տեսանկյունները չկիսելու պարագայում որևէ կերպ նրանց չպիատակավորեն, չնշեն, որ դա առավելություն է: Ընդհանրապես, իշխանություն լինելը առավելություն չէ, դա ընտրություն է, որը կատարել է ժողովուրդը, պետք չէ դա թափահարելով ասել՝ իմ որդուց եք վառվում կամ այլ բան: Որևէ կողմն իրավունք չունի թիրախավորել սրան-նրան, ընդհանրապես քաղաքական բանավեճն այսօր, եթե կարելի է դա բանավեճ կոչել, նողկալի է, շատ ցածր մակարդակի վրա է: Որևէ կողմն իր բարձունքի վրա չէ:

– Տիկի՛ն Հովհաննիսյան, պատգամավոր Ալեքսանյանի անդրադարձ-պատասխանն այդ միջադեպին ինչպե՞ս եք գնահատում, այն որքանո՞վ է մեղմում առանց այն էլ ակնհայտ լարված ու անհանդուրժողականության տիրող այս մթնոլորտը:

– Անձինք, որ հանրային քվե են ստացել ու անցել խորհրդարան, պետք է աչալուրջ լինեն ու իրենց վրա վերցնեն համատարած ատելության մթնոլորտը թոթափելու առաջամարտիկ լինելու պատասխանատվությունը, որովհետև իրենք կարող են անել առավելագույնը: Իրենց ձեռքին է գործիքը՝ հանրային խոսքը, որը կարող է ազդեցություն ունենալ: 

Մինչ այժմ հանրային խոսքի նշաձողը ցավալիորեն իջեցրել են հենց խորհրդարանական ամբիոնից սկսած, նույն Վահագն Ալեքսանյանն էր, որ լրագրողներին անվանեց «վերբալ մարմնավաճառներ»: Պատգամավորի այդ խոսքը որևէ կերպ փորձ չէր հանդարտեցնելու հանրային տրամադրությունները, մյուս կողմից՝ բոլոր այն կարծրատիպերը, որ կան մեր հասարակության մեջ, վերարտադրվում են այս միջադեպի շրջանակներում:

-Շատերը քննարկում էին, որ այս իրավիճակը հենց իշխանությունն է ստեղծել՝ ձևավորելով հանրության այն վերաբերմունքը, որը այժմ ստանում է։

– Չէի ասի, թե նախկինում չի եղել այդ անհանդուրժողականությունը, մշտապես է դա եղել: Ես միշտ եղել եմ քաղաքացիական ակտիվիստ, ու մեր հասցեին նաև լրատվամիջոցներով հնչում էին նսեմացնող, խտրական խոսքեր, անձնական վիրավորանքներ: Այսինքն՝ այս լեզուն խորթ չէ երկուսի համար էլ, այսօրվա երկու կողմն էլ այդ մշակույթի կրողն է: Ուղղակի հեղափոխությունից հետո մենք չգերազանցված սպասելիքներ ունեինք, որ նմանատիպ դեպքերն ու բարքերը չեն կրկնվելու, բայց այսօր ունենք նույնը, ինչ ունեինք առաջ:

– Տիկի՛ն Հովհաննիսյան, ձեր խոսքում ասացիք, որ պայթյունավտանգ վիճակ է, եթե իշխանությունը փորձեր չանի մեղմելու առկա մթնոլորտը՝ ի՞նչ զարգացումներ կարող են լինել:

Ծեծ ու վիճաբանություն Երևանի Նոր Նորքի թաղապետարանում. «Ազատություն»

– Ատելության մթնոլորտի գերլարումը բռնության նախաշեմն է, ինչը կարող է բերել ուղղակի բռնության: Բռնության կոչեր արդեն իսկ լսում ու տեսնում ենք, նույն Նոր Նորքի թաղապետարանում տեղի ունեցածը, սրանք կոնկրետ նախանշաններ են, որ այս պրոցեսը շտապ կասեցնել է պետք, եթե սա չկասեցվի, փոխադարձ անհանդուրժող ու թիրախավորող, ատելություն սերմանող այս էսկալացիան հանգեցնելու է լրջագույն բռնության, ու մենք ականատես ենք լինելու մասսայական փողոցային պրոցեսների՝ հատկապես հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հաջորդ տարի համապետական ընտրություններ են լինելու:

Քրիստինե Աղաբեկյան

MediaLab.am

The post Ատելության մթնոլորտի գերլարումը բռնության նախաշեմն է, ինչը կարող է բերել ուղղակի բռնության. Զառա Հովհաննիսյան first appeared on MediaLab Newsroom-Laboratory.