سه گام تا گفتوگو
بزرگترین مانع اجتماعی در برابر "گفتوگو"، ساختار اجتماعی سنتی مبتنی بر اطاعت از اتوریته و بزرگترین مانع سیاسی در شکلگیری گفتوگو، استبداد و ساختار بسته سیاسی است. هر یک از این دو، مانع بزرگی در راه آزادی بیان، خودآیینی و فردیت، محسوب میشوند. ارزش کانونی هر دو ساختار بستهی اجتماعی و سیاسی، اطاعت از مرجعیتهای قدرت است. برای شکلگیری گفتوگو، تسامح و تساهل فرهنگی و سیاسی، تکثرگرایی، مدارای اجتماعی و به رسمیت شناختن "امر متفاوت" ضرورتی اجتنابناپذیر است. ایدئولوژیگرایی افراطی و خودکامگی، امکان گفتوگو را سلب میکند.