Τέσσερα σενάρια για την επόμενη ημέρα
Το Ιράν βρίσκεται στην κρισιμότερη στιγμή του από το 1979, όταν και επικράτησε η Ισλαμική Επανάσταση. Ενα σκληρό και αυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς που καταπιέζει για δεκαετίες τους πολίτες που ζητούν δικαιώματα και δημοκρατία. Μια οικονομία σε κρίση με επιπτώσεις στην προσπάθεια των πολιτών να επιβιώσουν. Ενα καθεστώς σε περιφερειακή υποχώρηση μετά τον πόλεμο των 12 Ημερών με το Ισραήλ, αλλά και την πλήρη κατάρρευση του «Αξονα της Αντίστασης» που του έδινε την περιφερειακή του ισχύ.
Σε αυτό το πλαίσιο το Ιράν βιώνει τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας των τελευταίων δεκαετιών, αλλά και το ίδιο το θεοκρατικό καθεστώς αντιμετωπίζει ζητήματα συνοχής.
Αυτές οι διαδηλώσεις, η δημοκρατική εξέγερση εκατομμυρίων Ιρανών, δεν μοιάζουν με τις προηγούμενες. Είναι μεγαλύτερες σε αριθμό, με συμμετοχή πολλών και διαφορετικών κοινωνικών ομάδων, ακόμη και πρώην υποστηρικτών του καθεστώτος όπως οι μικρομεσαίοι έμποροι. Εχουν μεγαλύτερη ένταση, καθώς οι διαδηλωτές δεν υποχωρούν παρά την ωμή καταστολή που έχει κοστίσει τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους και έχει οδηγήσει σε σύλληψη και σε βαριές κατηγορίες χιλιάδες. Εχουν ως σύνθημα την ελευθερία, τη δημοκρατία, την αλλαγή καθεστώτος.
Παρά τη μαζικότητα και την ένταση των διαδηλώσεων, το καθεστώς δεν υποχωρεί και, όπως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, κλιμακώνει συνεχώς την καταστολή. Πώς μπορεί λοιπόν να μοιάζει η επόμενη ημέρα στο Ιράν; Ας δούμε τέσσερα σενάρια.
Πρώτον, η πίεση να οδηγήσει σε σταδιακή πολιτική μετάβαση και αποχώρηση του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη Χαμενεΐ και του στενού του κύκλου. Σε αυτή την περίπτωση θα βλέπαμε την ανάληψη της εξουσίας από έναν από τους μετριοπαθείς με μεταρρυθμιστικές τάσεις πολιτικούς που θα μπορούσε να λειτουργήσει μεταβατικά, ώστε να ληφθούν αποφάσεις τόσο για την εκλογή κυβέρνησης, όσο και για το ενδεχόμενο αλλαγής Συντάγματος και καθεστώτος. Σε περίπτωση επιτυχούς πολιτικής μετάβασης, ένα από τα πολιτικά πρόσωπα που θα διεκδικήσουν ρόλο είναι ο Παχλαβί.
Δεύτερο ενδεχόμενο, το στρατιωτικό πραξικόπημα. Ο κίνδυνος σε αυτό το σενάριο είναι να εκμεταλλευτεί την κατάσταση κάποιος από τους σκληρούς του καθεστώτος, για παράδειγμα από την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης, και να εγκαθιδρύσει ένα άλλο αυταρχικό καθεστώς.
Τρίτον, το καθεστώς να μην υποχωρήσει και να κλιμακώσει τη βία, χρησιμοποιώντας και τις πλέον οπλισμένες στρατιωτικές μονάδες. Σε αυτή την περίπτωση το καθεστώς θα «πνίξει στο αίμα» τις διαδηλώσεις και θα επικρατήσει με την πιο σκληρή μορφή του.
Το τέταρτο και τελευταίο σενάριο είναι ναι μεν να έχουμε κλιμάκωση της βίας, αλλά το καθεστώς να μην μπορέσει να καταστείλει τις διαδηλώσεις και η χώρα να εμπλακεί σε έναν εμφύλιο πόλεμο. Ενα σενάριο που θα έχει ομοιότητες με την κλιμάκωση στη Συρία το 2011, αλλά και διαφορές, καθώς το Ιράν είναι μια διαφορετική χώρα και κοινωνία. Σε αυτή την περίπτωση, κρίσιμη παράμετρο θα αποτελέσουν η επέμβαση των ΗΠΑ ή της διεθνούς κοινότητας και το ποια μορφή θα μπορούσε να έχει αυτή.
Σε κάθε περίπτωση, σημαντικό πόλο για τις εξελίξεις, προς τη μια ή την άλλη εκδοχή, αποτελούν οι Φρουροί της Επανάστασης, η πιο σκληρή και ισχυρή ένοπλη ομάδα του καθεστώτος. Βασική διάσταση της κρίσης, η οποία και προκαλεί μεγάλη ανησυχία για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, είναι η πιθανότητα εξαγωγής από το θεοκρατικό καθεστώς με επιθέσεις κάνοντας χρήση drones και πυραύλων, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε νέα στρατιωτική κλιμάκωση με το Ισραήλ, καθώς και οι τρομοκρατικές επιθέσεις. Τέλος, σε περίπτωση κλιμάκωσης, μπορεί να δούμε και μαζική μετακίνηση προσφύγων.
Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)