JAPONYA-FİLİPİNLER SAVUNMA ANLAŞMASI VE TOKYO’DA ERKEN SEÇİM RÜZGARLARI
Giriş
Çin Halk Cumhuriyeti’nin son birkaç on yılda başardığı büyük ekonomik atılım ve bunun sonucunda gelen küresel liderlik beklentisinden rahatsız olan Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve bölgedeki ABD müttefiki devletler, çeşitli anlaşmalar ve girişimlerle Pekin karşısında dengeleyici bir pozisyon edinmeye çalışıyorlar. Bu ülkelerin başında gelen Japonya da, ABD’deki Trump yönetimiyle kurulan yakın ilişkiler ve Kazakistan’la imzalanan anlaşmaları müteakiben, Asya’daki bir diğer önemli devlet olan Filipinler’le bir savunma anlaşması imzaladı. Bu yazıda, bu anlaşma ve Japonya’da gündeme gelen erken seçim tartışmaları özetlenecektir.
Japonya-Filipinler Savunma Anlaşması
15 Ocak 2026 tarihinde Filipinler’in başkenti Manila’da bir araya gelen Japonya Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi ile Filipinler Dışişleri Bakanı Theresa Lazaro, ülkeleri adına önemli bir anlaşmaya imza attılar. Japonya Dışişleri Bakanlığı’nın resmi açıklamasına göre, anlaşma;
1-) Japonya Öz Savunma Kuvvetleri ile Filipinler Silahlı Kuvvetleri arasında karşılıklı malzeme ve hizmet temini için uzlaşma prosedürleri gibi bir çerçeve oluşturmakta ve
2-) Japonya Öz Savunma Kuvvetleri ile Filipinler Silahlı Kuvvetleri arasında malzeme ve hizmetlerin sorunsuz ve hızlı bir şekilde temin edilmesini kolaylaştırarak, iki tarafın daha yakın iş birliğini teşvik etmekte ve uluslararası toplumun barış ve güvenliğine aktif olarak katkıda bulunmalarını sağlamaktadır.
7 maddelik anlaşmanın tam metninde öne çıkan hususlar ise şunlardır:
1. Madde: Japonya Öz Savunma Kuvvetleri ve Filipinler Silahlı Kuvvetleri’nin katılımıyla gerçekleştirilen ortak tatbikat ve eğitimler; Birleşmiş Milletler Barış Gücü Operasyonları, uluslararası koordinasyonlu barış ve güvenlik operasyonları, insani uluslararası yardım operasyonları veya taraflardan birinin veya üçüncü bir ülkenin topraklarında meydana gelen büyük çaplı afetlerle başa çıkmaya yönelik operasyonlar; taraflardan birinin veya diğerlerinin vatandaşlarının yurt dışından tahliyesi için uygun olması halinde alınacak koruma tedbirleri veya nakil işlemleri; her iki tarafın kuvvetleri tarafından tek taraflı olarak yürütülen tatbikatlar ve eğitimler hariç olmak üzere, iletişim ve koordinasyon veya diğer rutin faaliyetler (her iki tarafın kuvvetlerine ait gemilerin veya uçakların diğer tarafın topraklarındaki tesislere yaptığı ziyaretler dahil); ilgili ülkelerin kanun ve yönetmelikleri uyarınca malzeme ve hizmetlerin sağlanmasına izin verilen diğer tüm faaliyetler.
2. Madde: Taraflardan biri, bu Anlaşma uyarınca, diğer taraftan, Japonya Öz Savunma Kuvvetleri veya Filipinler Silahlı Kuvvetleri tarafından yürütülen ve Madde 1’de belirtilen faaliyetler için gerekli malzeme ve hizmetleri sağlamasını talep ettiğinde, diğer taraf, yetki alanı dahilinde talep edilen malzeme ve hizmetleri sağlayabilir. Bu anlaşma kapsamında aşağıdaki kategorilerle ilgili malzeme ve hizmetler sağlanabilir: gıda; su; konaklama; ulaşım (hava nakliyesi dahil); petrol, yağ ve yağlayıcılar; giyim; iletişim hizmetleri; tıbbi hizmetler; üs operasyonları desteği (üs operasyonları desteğine ilişkin inşaat dahil); depolama hizmetleri; tesislerin kullanımı; eğitim hizmetleri; yedek parça ve bileşenler; onarım ve bakım hizmetleri (kalibrasyon hizmetleri dahil); havaalanı ve liman hizmetleri; ve mühimmat. Japonya Öz Savunma Kuvvetleri ile Filipinler Silahlı Kuvvetleri arasında, belirtilen faaliyetler için gerekli olan malzeme ve hizmetlerin temini, ilgili ülkelerin yasaları ve yönetmeliklerine uygun olarak gerçekleştirilecektir.
3. Madde: Bu anlaşma kapsamında sağlanan malzeme ve hizmetlerin kullanımı, Birleşmiş Milletler Şartı ile uyumlu olacaktır. Bu anlaşma kapsamında malzeme ve hizmet alan taraf, bunları sağlayan tarafın önceden yazılı onayı olmadan, bu malzeme ve hizmetleri geçici veya kalıcı olarak, herhangi bir şekilde alan tarafın kuvvetleri dışındaki kişilere devredemez.
4. Madde: Bu anlaşma kapsamında mal temini için: alıcı taraf, söz konusu malları tedarik eden tarafın kabul edeceği bir durumda ve şekilde iade edecektir. Sağlanan tedarikler tüketim malı ise veya alıcı taraf söz konusu tedarikleri sağlayıcı tarafın kabul edebileceği bir durumda ve şekilde iade edemiyorsa, alıcı taraf, aynı tür, kalite ve miktarda tedarikleri sağlayıcı tarafın kabul edebileceği bir durumda ve şekilde iade edecektir. Alıcı taraf, sağlanan malzemelerle aynı türde, aynı kalitede ve miktarda malzemeleri, sağlayıcı tarafı tatmin edecek bir durumda ve şekilde iade edemezse, alıcı taraf, sağlayıcı tarafın belirlediği para biriminde sağlayıcı tarafa geri ödeme yapacaktır. Hizmetlerin sağlanması için, sağlanan hizmetler, sağlayan tarafın belirlediği para biriminde geri ödenecek veya aynı tür ve eşdeğer değerdeki hizmetlerin sağlanmasıyla kapatılacaktır. Ödeme şekli, hizmetlerin sağlanmasından önce taraflar arasında kararlaştırılacaktır. Tüketim vergileri, ilgili ülkelerin kanun ve yönetmeliklerinin izin verdiği ölçüde, bu anlaşma kapsamında sağlanan tedarik ve hizmetler için taraflardan herhangi biri tarafından tahsil edilmeyecektir.
5. Madde: Bu anlaşma kapsamındaki karşılıklı mal ve hizmet temini, bu anlaşmaya tabi olan ve anlaşmanın uygulanmasına ilişkin prosedürleri ve ek şart ve koşulları belirleyen, değiştirilebilen Usul Düzenlemesi uyarınca gerçekleştirilecektir. Usul Düzenlemesi, tarafların yetkili makamları arasında yapılacaktır. Buna göre, geri ödenen mal ve hizmetlerin fiyatı, Usul Düzenlemesinde belirtilen ilgili hükümlere göre belirlenecektir.
6. Madde: Bu anlaşmanın hükümleri, 19 Şubat 1954 tarihinde imzalanan Japonya’daki Birleşmiş Milletler Kuvvetlerinin Statüsü Anlaşması kapsamında Birleşmiş Milletler Kuvvetlerinin bir üyesi olarak hareket eden Filipinler Silahlı Kuvvetleri tarafından yürütülen faaliyetlere uygulanmayacaktır. Taraflar, bu anlaşmanın uygulanması konusunda birbirleriyle yakın istişare içinde olacaklardır. Bu anlaşma ve Usul Düzenlemesinin yorumlanması veya uygulanmasıyla ilgili her türlü konu, yalnızca taraflar arasında istişare yoluyla çözülecektir.
7. Madde: Bu anlaşma, tarafların, bu anlaşmayı yürürlüğe koymak için gerekli iç prosedürlerini tamamladıklarını birbirlerine bildiren diplomatik notaları değiş-tokuş ettikleri tarihten 30 gün sonra yürürlüğe girecektir. Bu anlaşma, 10 yıl süreyle yürürlükte kalacak ve her 10 yıllık sürenin bitiminden en az 6 ay önce taraflardan biri diğerine diplomatik kanallar aracılığıyla yazılı olarak bu anlaşmayı feshetme niyetini bildirmediği sürece, her 10 yıllık süre için otomatik olarak uzatılacaktır. Bu maddenin 1. fıkrası hükümlerine bakılmaksızın, taraflardan her biri diplomatik kanallar aracılığıyla diğer tarafa bir yıl önceden yazılı bildirimde bulunarak bu anlaşmayı herhangi bir zamanda feshedebilir. Anlaşma, taraflar arasında yazılı bir anlaşma ile değiştirilebilir. Herhangi bir değişiklik, her ülke tarafından iç prosedürlerine uygun olarak onaylanacak ve taraflarca kararlaştırılacak tarihte yürürlüğe girecektir.
Özetle, savunma nitelikli bu anlaşma, Japonya ile Filipinler’in ABD yönelimli iki demokratik devlet olarak bölgede ortak hareket etme niyetlerini göstermekte ve iki ülkenin orduları ve askeri yapıları arasında daha yakın iş birliğini teşvik etmektedir. Bu yönüyle, anlaşma, doğal olarak uluslararası basında daha ziyade Çin’e karşı bir dengeleme hamlesi olarak yorumlanmaktadır. Bu yönüyle, anlaşma, Çin’e karşı Tokyo’nun bölgedeki “caydırıcılık” girişimlerinin yeni bir unsuru olup, daha ziyade “savunma” niteliğindedir. Anlaşma öncesinde geçtiğimiz yılın sonlarında Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’nin Tayvan’la ilgili sözlerinin Çin’de büyük tepkilere neden olduğu ve Pekin’in askeri hamleleriyle bu sözlere karşı sert duruşunu gösterdiği hatırlanmalıdır.
Tokyo’da Erken Seçim Rüzgârları
Filipinler’le yapılan bu önemli anlaşma ve ABD Başkanı Donald Trump’la kurulan yakın ilişkilere rağmen, Japonya’nın ilk kadın Başbakanı Sanae Takaichi’nin koalisyon hükümeti için işler o kadar da iyi gitmiyor. Hatta öyke ki, birkaç aydır gösterdiği üstün performansa güvenen Takaichi’nin bu hafta alt meclis Diet’i dağıtarak erken seçimleri zorlayabileceği yazılıyor. Böyle bir durumda, 8 veya 15 Şubat’da 465 sandalyeli alt meclis Diet için seçimlerin yapılması ve yeni hükümetin oluşması durumu söz konusu olabilir.
Sanae Takaichi
Takaichi’yi bu yönde motive eden unsurların ise Japonya Merkez Bankası’nın faiz artırımlarına karşı bir duruş sergilemesi ve olası bir erken seçimde daha güçlü bir hükümet kuracağına inanması olduğu kaydediliyor. Konuya ilişkin Anadolu Ajansı‘na değerlendirmede bulunan Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, Takaichi ve partisi LDP’nin güçlü konumda olduğunu ve olası seçimden güçlenerek çıkabileceklerini iddia ediyor. Bu yönde yapılan bazı güncel anketler de Takaichi’nin güçlü durumda olduğunu ve halen yüzde 60 civarında desteğe sahip olduğunu gösteriyor.
Öte yandan, Japonya’da muhalefet de boş durmazken, Anayasal Demokratik Parti (CDP) ile Budist örgüt destekli Komeito’nun liderleri, Şubat ayında yapılması beklenen erken parlamento seçimine karşı “merkezci güçleri” bir araya getirecek yeni bir parti kurma konusunda anlaştılar.
Sonuç
Sonuç olarak, dünya siyasetinin ana ekseni haline gelmeye başlayan Asya’da jeopolitik hamleler hız kesmezken, bu bölgenin önemli aktörlerinden Japonya da boş durmamakta ve Filipinler başta olmak üzere bölgedeki Çin’in yükselişinden memnun olmayan devletlerle çeşitli düzeylerde ittifaklar kurmaya çalışmaktadır. Erken seçimin ise Çin karşıtı sert bir siyasetçi olan Başbakan Takaichi’yi güçlendirmesi beklenmektedir. Ancak dev bir üretim merkezi olan Çin’le yaşanan zıtlaşma, her ne kadar daha ziyade defansif amaçla olsa da, Japonya’nın ekonomik istikrarını bozabilecek nitelikte olumsuz sonuçlara da neden olabilir. Bu nedenle, bizce, Tokyo’nun ideolojik fanatizmle değil, ekonomik rasyonelle hareket etmesi gerekmektedir.
Prof. Dr. Ozan ÖRMECİ
Kapak fotoğrafı: Japonya Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi (solda) ve Filipinler Dışişleri Bakanı Theresa Lazaro, 15 Ocak Perşembe günü Manila’da el sıkışıyorlar. (CNN)