Επόμενος σταθμός: Διάσκεψη του Μονάχου
Το σοκ ήταν έκδηλο για την ελίτ των 500 και πλέον συνέδρων στο ξενοδοχείο Bayrische Hof, που περίμεναν την πρώτη εμφάνιση του νέου αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς στη περσινή 61η Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια. Ενα μόλις μήνα μετά την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ, ο απεσταλμένος του «νέου σερίφη στην πόλη» Βανς εξαπέλυσε από το Μόναχο μία άνευ προηγουμένου επίθεση στην Ευρώπη κόβοντας τις πολιτικές και ιδεολογικές γέφυρες με τον σύμμαχο των ΗΠΑ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η απειλή, είχε πει ο Βανς, δεν προέρχεται από τη Ρωσία του Πούτιν με τον συνεχιζόμενο πόλεμο κατά της Ουκρανίας, ούτε από την κομμουνιστική Κίνα.
Είναι «εσωτερική απειλή» στην Ευρώπη, διότι, κατά τον θερμό υποστηρικτή του εξτρεμιστικού ακροδεξιού κόμματος της Γερμανίας AfD, «περιορίζει δραστικά την ελευθερία γνώμης και έκφρασης».
Η ομιλία του Βανς στο Μόναχο ήταν η πρώτη γεύση της νέας Στρατηγικής Ασφάλειας της κυβέρνησης Τραμπ, η οποία ανακοινώθηκε ολοκληρωμένη δέκα μήνες αργότερα, τον περασμένο Δεκέμβριο. Στο διάστημα που μεσολάβησε αλλά και μετά την ανακοίνωση της νέας στρατηγικής ο Τραμπ δεν έπαψε να στηλιτεύει ως «μη βιώσιμα» τα ευρωπαϊκά κράτη εξαιτίας της μεταναστευτικής τους πολιτικής, να υποστηρίζει ότι τα περισσότερα «παρακμάζουν» συνεχώς και τα μόνα «θετικά παραδείγματα» είναι η Ουγγαρία και η Πολωνία.
Τιμώρησε την ΕΕ με δασμούς, έκανε τα πάντα για να αποκλείσει τους Ευρωπαίους από τη διαπραγμάτευση κατάπαυσης του πυρός στον πόλεμο της Ουκρανίας. Αλλά το μεγαλύτερο ρήγμα στις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης φέρνει η επιδίωξή του να προσαρτήσει «με τον έναν ή τον άλλο τρόπο» τη Γροιλανδία.
Την «καμπή εποχής» (Τσαϊτενβέντε) για την ασφάλεια της Ευρώπης, όπως χαρακτήρισε ο πρώην καγκελάριος Ολαφ Σολτς τη βίαιη αλλαγή συνόρων, που ξεκίνησε ο Πούτιν με την εισβολή στην Ουκρανία, ολοκληρώνει τώρα ο Τραμπ με την απειλή αλλαγής συνόρων της Δανίας, κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ. «Θα είναι το τέλος της παγκόσμιας τάξης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», προειδοποίησε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν. Και δεν είναι η μόνη.
Ο ένθερμος «ατλαντιστής» Μερτς είναι πεπεισμένος ότι «το ΝΑΤΟ ήταν πάντα κάτι περισσότερο από μια απλή στρατιωτική συμμαχία – ήταν ταυτόχρονα και μια κοινότητα δυτικών αξιών». Πιστεύει ακόμη ότι είναι «επαρκής συνθήκη για τη διαχείριση των προκλήσεων που αντιμετωπίζουμε εδώ και αρκετό καιρό», όπως έλεγε στις αρχές της εβδομάδας και θα έχει την ευκαιρία να επαναλάβει από το βήμα της Διάσκεψης του Μονάχου, στην οποία θα συμμετάσχει φέτος για πρώτη φορά ως καγκελάριος της Γερμανίας. Αλλά αυτή είναι η αισιόδοξη εκδοχή και όχι η ρεαλιστικότερη. Το κεντρικό ερώτημα είναι, πώς θα απαντήσουν οι Ευρωπαίοι στην πρόκληση του Ντόναλντ Τραμπ. «Η απλή αναφορά στο διεθνές δίκαιο είναι απολύτως άχρηστη, εάν δεν είναι κανείς ικανός να το επιβάλει», επισημαίνουν αναλυτές όπως ο πολιτειολόγος, Κρίστιαν Μέλινγκ, από το Ιδρυμα Μπέρτελσμαν.
Ο ρόλος της Μεγάλης Βρετανίας
Η δεύτερη «Τσαϊτενβέντε» με τον Τραμπ στρέφει ήδη τη Μεγάλη Βρετανία ξανά στην Ευρώπη. Συμμετέχει στο σχήμα «Ε3», (Γαλλία – Γερμανία – Μεγάλη Βρετανία), που συγκροτήθηκε για την υποστήριξη της Ουκρανίας, αλλά μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα μίας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης. Εάν στην «E3» συμπεριληφθούν επίσης η Πολωνία και η Ιταλία, διαμορφώνεται μία ομάδα πέντε χωρών με σημαίνοντα ρόλο και λόγο για την πολιτική ασφάλειας της Ευρώπης, εκτιμά ο επιφανής, γερμανός πολιτειολόγος, Χένρφιντ Μίνκλερ.
Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ οδηγήσει το ΝΑΤΟ σε διάλυση ή σε περαιτέρω αποδυνάμωση, λέει ο Μίνκλερ, «ο ευρωπαϊκός πυρήνας της συμμαχίας μπορεί να αναδιοργανωθεί, με ένα Ευρωπαϊκό Γενικό Επιτελείο, ένα ευρωπαίο ανώτατο διοικητή, ακόμη και μια ξεχωριστή ευρωπαϊκή συνιστώσα πυρηνικής αποτροπής».
Ολα αυτά σκόνταφταν μέχρι τώρα σε δύο βασικές αδυναμίες των Ευρωπαίων: Αφενός στην αντικειμενική ανεπάρκεια να διασφαλίσουν σε στρατιωτικό επίπεδο τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Αφετέρου στις επιφυλάξεις βασικών χωρών, όπως η Γερμανία, στη δημιουργία διπλών αμυντικών δομών σε ΕΕ και ΝΑΤΟ. Αυτές θα υποχωρούν όσο οι Τραμπ και Βανς θα προχωρούν στην υλοποίηση των απειλών τους, ενώ στο σκέλος των εξοπλισμών γίνονται ήδη μεγάλα βήματα.
Το χάσμα που προκάλεσε ήδη ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ο Ντόναλντ Τραμπ θα πιστοποιηθεί στη φετινή 62η Διάσκεψη του Μονάχου για την Ασφάλεια, 13 – 15 Φεβρουαρίου. Αυτήν τη φορά, χωρίς τον αμερικανό αντιπρόεδρο Βανς – ακύρωσε την περασμένη Πέμπτη την εμφάνισή του στο Μόναχο.