«Η Δίκη» του Φραντς Κάφκα: Κόντρα στον λόγο
Ο Άρης Μπινιάρης, αφήνοντας πίσω την πρώτη, επιτυχημένη, τριετία, στη σκηνή του θεάτρου ARK, με την «Ανοδο του Αρτούρου Ούι» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, βυθίζεται τώρα στον σκοτεινό κόσμο του Φραντς Κάφκα: Με τη «Δίκη» καταθέτει τη δική του ανάγνωση σε ένα από τα κορυφαία και εμβληματικά έργα του 20ού αιώνα. Και αυτή η ανάγνωση βασίζεται στη μουσική φόρμα την οποία και επιλέγει για τη σκηνική μεταφορά του έργου.
Την αδυναμία του ατόμου, του Γιόζεφ Κ., απέναντι σε μια παράλογη κοινωνία που τον συλλαμβάνει και τον κατηγορεί για ένα αδίκημα που αγνοεί πλήρως – και που δεν του κατονομάζει – πραγματεύεται το μυθιστόρημα του Κάφκα. Ενα ολόκληρο σύστημα τον στοχοποιεί, τον παρακολουθεί και τον κατηγορεί, στερώντας του την προσωπική ηρεμία και κάθε αίσθημα ιδιωτικότητας. Ο κόσμος γύρω του δεν είναι παρά ένα Δικαστήριο, ένας μυστηριώδης ασαφής οργανισμός (κράτος-κοινωνία) που δρα με μοναδικό στόχο να του στερήσει την ελευθερία του και να τον οδηγήσει στην αυτο-ενοχοποίηση. Μέσα από αυτή την τεχνική, όπου κάθε έννοια αλήθειας και δικαιοσύνης έχει εξαφανιστεί, ο Γιόζεφ Κ. παγιδεύεται, αμφισβητεί την αθωότητά του και συντρίβεται. Οι μηχανισμοί του ολοκληρωτισμού κέρδισαν.
«Η Δίκη» εκδόθηκε πριν από έναν αιώνα (1925), μετά τον θάνατο του Φραντς Κάφκα (Franz Kafka, 1883-1924), ο οποίος είχε ξεκινήσει να τη γράφει το 1914. Αλλά, όπως και «Ο Πύργος», δημοσιεύθηκε μετά τον θάνατό του, κι αυτό χάρη στον στενό του φίλο και λογοτέχνη Μαξ Μπροντ, που τον «παράκουσε» και δεν κατέστρεψε το ανέκδοτο υλικό όπως είχε ζητήσει ο ίδιος με τη διαθήκη του.
Στην παράσταση του ARK, ο σκηνοθέτης λειτουργεί με τρόπο απόλυτο και καταλυτικό, μετατοπίζοντας ουσιαστικά το κέντρο βάρους από τον λόγο του Κάφκα. Υπογράφοντας και τη διασκευή και τον σχεδιασμό του σκηνικού, ο Μπινιάρης καταθέτει μια προσωπική πρόταση όπου η μουσική, ο ρυθμός και η κίνηση-χορογραφία κυριεύουν, καθορίζουν το αποτέλεσμα και επιβάλλονται. Αφήνουν ωστόσο το κείμενο μετέωρο, να το απορροφά η εικόνα, η όψη – η σκηνοθεσία. Μέσα από αυτή την ολιστική προσέγγιση, που έρχεται ως συνέχεια (και με συνέπεια) της πορείας του, ο σκηνοθέτης οδηγείται εδώ σε μια κορύφωση της φόρμας που κινδυνεύει να αποβεί σε βάρος της ουσίας, κόντρα στον λόγο.
Ειρωνεία και σαρκασμός
Το σύνολο των ηθοποιών, απόλυτα καλοδουλεμένο και συγχρονισμένο, ζωντανεύει το δυστοπικό σύμπαν του Μπρεχτ με ειρωνεία και σαρκασμό, συνθέτοντας την απειλητική και ενίοτε γελοία χαρτογραφία μιας κοινωνίας σε παρακμή. Και αντικατροπτρίζει την ίδια τη ζωή.
Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος, στον ρόλο του Γιόζεφ Κ., δίνει μια εξαιρετική, σπαρακτική, ερμηνεία, συνδυάζοντας μια υπαρξιακή κατάδυση παράλληλα με την εύγλωττη απορία του ανθρώπου που βλέπει το σύστημα να τον καταβροχθίζει. Είναι σαν τον σολίστ μέσα στην ορχήστρα, μια μονάδα που διατηρεί, εκτός από το υποκριτικό της εύρος, και την αυτονομία της. Συνομιλεί με την πολύχρωμη και πολύβουη συνθήκη της παράστασης, αλλά δεν απορροφάται από αυτήν. Και βγαίνει νικητής.