«Μάτι του Σάουρον»: Το Νεφέλωμα της Έλικας δείχνει πώς θα πεθάνει ο Ήλιος

Ο Ήλιος μας δεν θα ζει για πάντα. Οι επιστήμονες γνωρίζουν πώς θα τελειώσει ο κύκλος ζωής του όχι επειδή το έχουν παρατηρήσει άμεσα, αλλά επειδή μελετούν άλλα, γηραιότερα άστρα παρόμοιας μάζας. Η εικόνα που προκύπτει είναι εντυπωσιακή – και ταυτόχρονα βαθιά ποιητική.

Καμία πηγή ενέργειας στο Σύμπαν δεν είναι ανεξάντλητη. Όταν ένα άστρο σαν τον Ήλιο εξαντλήσει το υδρογόνο του, εγκαταλείπει τη σταθερή του φάση. Διογκώνεται, αποκτά κόκκινη απόχρωση και μετατρέπεται σε ερυθρό γίγαντα, πριν αποβάλει τα εξωτερικά του στρώματα στο Διάστημα. Ωστόσο, εκεί δεν τελειώνει η ιστορία. Ο πυρήνας που απομένει φωτίζει τα αέρια που εκτοξεύτηκαν, δημιουργώντας ένα πλανητικό νεφέλωμα – ένα από τα πιο εντυπωσιακά θεάματα του ουρανού.

Το Νεφέλωμα της Έλικας, γνωστό και ως «Μάτι του Σάουρον» για την εντυπωσιακή του μορφή, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Βρίσκεται περίπου 650 έτη φωτός μακριά, στον αστερισμό του Υδροχόου, και είναι από τα πιο κοντινά και φωτεινά πλανητικά νεφελώματα που γνωρίζουμε.

Οι νέες αποκαλύψεις του James Webb

Για δεκαετίες, η εικόνα του Νεφελώματος της Έλικας από το τηλεσκόπιο Hubble αποτελούσε σημείο αναφοράς. Σήμερα, το James Webb Space Telescope (JWST) αποκαλύπτει με την υπέρυθρη όρασή του λεπτομέρειες που έως τώρα παρέμεναν αόρατες, προσφέροντας μια νέα, εντυπωσιακή προοπτική.

Ανάμεσα στα αέρια που απομακρύνονται από το ετοιμοθάνατο άστρο, ξεχωρίζουν πυκνοί σχηματισμοί ύλης, οι λεγόμενοι «κομητικοί κόμβοι». Μοιάζουν με μικρούς κομήτες: ένα φωτεινό κεφάλι στραμμένο προς το κέντρο του νεφελώματος και μια ουρά πιο ψυχρού αερίου που εκτείνεται πίσω του.

Στο Νεφέλωμα της Έλικας έχουν εντοπιστεί περίπου 40.000 τέτοιοι σχηματισμοί, καθένας εκ των οποίων εκτείνεται σε αποστάσεις μεγαλύτερες από την τροχιά του Πλούτωνα γύρω από τον Ήλιο.

Το μέλλον του Ήλιου και ο κύκλος της ζωής των άστρων

Παρά τη μεγαλοπρέπειά του, το Νεφέλωμα της Έλικας είναι ένα σύντομο φαινόμενο σε κοσμική κλίμακα. Η ηλικία του υπολογίζεται μεταξύ 10.000 και 12.000 ετών και θα συνεχίσει να διαστέλλεται για μερικές δεκάδες χιλιάδες χρόνια ακόμη. Σταδιακά, τα αέρια θα αραιώσουν, το κεντρικό άστρο θα ψυχρανθεί και το νεφέλωμα θα χαθεί μέσα στο διαστρικό κενό.

Αυτό ακριβώς προβλέπεται να συμβεί και στον Ήλιο μας σε περίπου πέντε δισεκατομμύρια χρόνια. Θα αποβάλει τα εξωτερικά του στρώματα, θα τα φωτίσει για λίγο σαν τελευταίο αντίο και θα μετατραπεί σε λευκό νάνο – μια αργά σβήνουσα χόβολη που θα εκπέμπει υπολειμματική θερμότητα για δισεκατομμύρια χρόνια.

Όμως, μέσα σε αυτό το φαινομενικό τέλος κρύβεται μια νέα αρχή. Το υλικό που σκορπίζεται στο Διάστημα μπορεί να αποτελέσει τη βάση για τον σχηματισμό νέων άστρων και πλανητών. Ίσως, κάπου μακριά, μέρος αυτής της ύλης δώσει ζωή σε έναν νέο βραχώδη κόσμο με νερό και, ίσως, τις πρώτες σπίθες βιολογικής δραστηριότητας.

Το Νεφέλωμα της Έλικας δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό ουράνιο θέαμα. Είναι μια ματιά στο μέλλον του δικού μας Ήλιου και μια υπενθύμιση ότι, στο Σύμπαν, ακόμη και ο θάνατος των άστρων αποτελεί μέρος ενός αέναου κύκλου δημιουργίας και αναγέννησης.