Ελληνικό Σύνταγμα και τεχνητή νοημοσύνη
Το Ελληνικό Σύνταγμα είναι αυστηρό, αλλά ανοιχτό. Αυστηρό, διότι προστατεύει αξίες που αποτελούν τον σκληρό πυρήνα της εθνικής πολιτιστικής μας ταυτότητας, αλλά ανοιχτό διότι έχει την ευελιξία προσαρμογής στις επιστημονικές, τεχνολογικές και διεθνοπολιτικές εξελίξεις (άρθρο 28). Αντιστέκεται στο φαινόμενο του Mcdonaldnisation, δηλαδή της «ομογενοποίησης – κλωνοποίησης» των πολιτισμών. Την ίδια στιγμή όμως παρακολουθεί τις εξελίξεις και προσαρμόζεται σε αυτές, ώστε να μην οδηγηθούμε σε θραύση του θεσμικού πλαισίου. Η ανθεκτικότητά του δοκιμάστηκε με επιτυχία κατά την τελευταία οικονομική κρίση των μνημονίων και στη συνέχεια κατά την υγειονομική κρίση της πανδημίας του Covid-19, όπου το «καθεστώς εξαίρεσης» λειτούργησε με επιτυχία.
Η αναθεωρητική συζήτηση που τώρα ξεκινά στην προτείνουσα Βουλή, έχει ως αποκλειστικό στόχο να επισημάνει διατάξεις που πρέπει να συμπληρωθούν, να αναθεωρηθούν, να καταργηθούν ή και να θεσπιστούν για πρώτη φορά. Τώρα θα αποφασιστεί τι πρέπει να αλλάξουμε, αλλά όχι πώς θα το αλλάξουμε. Το περιεχόμενο είναι το διακύβευμα της Αναθεωρητικής Βουλής που θα προκύψει μετά τις εκλογές με νέο συσχετισμό δυνάμεων και απαιτεί συνθέσεις και συναινέσεις.
Η επιτυχία επομένως του παρόντος εγχειρήματος είναι η Επιτροπή Αναθεώρησης να καταφέρει να αρθεί πάνω από τις τρέχουσες μικροκομματικές και διαχειριστικές αντιπαραθέσεις και να αποφασίσει τον νέο καταστατικό χάρτη της χώρας με το βλέμμα στραμμένο όχι στις επόμενες εκλογές, αλλά στις επόμενες γενιές.
Επιδιώκοντας να δώσουμε ένα δείγμα αυτής της αντίληψης και της νοοτροπίας, ολοκληρώσαμε και παρουσιάσαμε ήδη δημόσια αλλά και προς τον Πρωθυπουργό και όλα τα κόμματα μια ερευνητική δουλειά που δημοσιεύθηκε από τις εκδόσεις «Νομική Βιβλιοθήκη», με θέμα «Τεχνητή νοημοσύνη: ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία και κράτος δικαίου». Στη μελέτη που επιμελήθηκα συμμετείχαν 43 επιστήμονες από 18 πανεπιστήμια της Ελλάδας, της Κύπρου, της Ευρώπης και των ΗΠΑ, με διαφορετικές ιδεολογικές αναφορές, διαφορετικές ηλικίες και από διαφορετικά γνωστικά πεδία. Μέσα από αυτή τη συλλογική επιστημονική προσπάθεια διαμορφώσαμε ως βάση για συζήτηση μια πρώτη πρόταση διάταξης 5Β για την τεχνητή νοημοσύνη, που θα μπορούσε να συμπληρώσει το άρθρο 5Α (Ισότητα στην πρόσβαση στην κοινωνία της πληροφορίας) που θεσπίστηκε επιτυχώς το 2001. Η πρόταση αυτή που δημοσιοποιώ παρακάτω, μπορεί να λειτουργήσει ως «άρθρο – γέφυρα» της ελληνικής προς της ευρωπαϊκή και τη διεθνή έννομη τάξη που αναπτύσσεται και λειτουργεί παράλληλα, αλλά παρεμβατικά ως προς τα εθνικά Συντάγματα. Η πρότασή μας υιοθετεί τις βασικές αρχές που πρέπει κατά τη «Σύμβαση Πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης για την τεχνητή νοημοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου», να διέπουν τα εθνικά δίκαια και έχει ως εξής:
Πρόταση διάταξης για τεχνητή νοημοσύνη – Αρθρο 5Β
§1 Η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να συμβάλει στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της Δημοκρατίας και του Κράτους Δικαίου.
§2 Υποχρέωση της Ελληνικής Πολιτείας είναι να μετριάζει τους κινδύνους και να αξιοποιεί τα πλεονεκτήματα που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη για την προώθηση μιας καλύτερης ζωής για όλους. Νόμος ορίζει τα σχετικά.
§3 Οι βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης είναι:
α) Διαφάνεια, συμπεριλαμβανομένης της προσβασιμότητας και της επεξηγηματικότητας. β) Δικαιοσύνη και ακεραιότητα, συμπεριλαμβανομένης της μη διάκρισης. γ) Ανθρώπινη ευθύνη για τις αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ευθύνης και της διαθεσιμότητας ενδίκων μέσων. δ) Ασφάλεια και προστασία. ε) Προστασία της ιδιωτικής ζωής και των προσωπικών δεδομένων. §4 Νόμος ορίζει τα σχετικά με τη συγκρότηση, τη λειτουργία και τις αρμοδιότητες ανεξάρτητης αρχής που διασφαλίζει την εφαρμογή των παραγράφων 1, 2 και 3.
Ο Ευριπίδης Στ. Στυλιανίδης είναι βουλευτής ΝΔ, πρώην υπουργός