Ο Ελληνας που ανέβηκε έναν λόφο και κατέβηκε ένα βουνό
Η Ελλάδα, τέτοιες μέρες το 2008, ζούσε ακόμη στον απόηχο του «μεγάλου πάρτι» και των Ολυμπιακών Αγώνων. Η χρεοκοπία, αν και όχι τόσο μακριά, δεν ήταν ακόμη ορατή. Αλλωστε, μόλις έναν χρόνο πριν, ήμασταν η πρώτη χώρα, σε σχέση με τον πληθυσμό μας, σε κατανάλωση ειδών πολυτελείας. Θεωρούσαμε ότι το μέλλον ήταν απρόσκοπτο και το μόνο που φαινόταν ότι μας είχε κουράσει ήταν το πολιτικό σύστημα που έμοιαζε ξεπερασμένο και παλιό.
Είχαμε καινούργια ήθη, καινούργια αυτοκίνητα, καινούργια σπίτια, θέλαμε και καινούργιους πολιτικούς. (Εν τω μεταξύ, πίσω απ’ τη βιτρίνα, έβραζε ένας θυμός που οδήγησε στα «Δεκεμβριανά» εκείνης της χρονιάς). Οι συνθήκες λοιπόν ήταν ιδανικές για να λάμψουν νέοι πολιτικοί. Ενας τέτοιος «ολόφρεσκος» πολιτικός ήταν ο Αλέξης Τσίπρας που, σαν σήμερα εκείνη τη χρονιά, εξελέγη πρόεδρος του, τότε, Συνασπισμού με το 70% των ψήφων του 5ου Συνεδρίου του κόμματος. Ηταν μόλις 34 ετών, ομορφούλης, με ένα καθάριο πρόσωπο, ο πρώτος αρχηγός κόμματος που είχε γεννηθεί μετά τη Μεταπολίτευση. Και είχε πάρει ένα συμπαθητικό για το κόμμα του ποσοστό (10%) στις δημοτικές εκλογές της Αθήνας πριν από δύο χρόνια. Καλορίζικος.
Στη συνέχεια, είχαμε τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου και τις ταραχές στην Αθήνα που τότε ακόμη θεωρούσαμε ότι θα ήταν μια παρένθεση στην κανονικότητα και όχι η αρχή μιας περιόδου «μεγάλης αναστάτωσης» για τη χώρα και «υπέροχης κατάστασης» για την Αριστερά. Στις εκλογές του 2009, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πέμπτο κόμμα, αλλά η δημοφιλία του αρχηγού του φαίνεται ότι είχε πάρει την άγουσα. Η συνέχεια είναι γνωστή. Η βόμβα της χρεοκοπίας σκάει στα χέρια του ΠΑΣΟΚ, η Νέα Δημοκρατία είναι ταυτισμένη με το παλιό πολιτικό σύστημα, οι Αγανακτισμένοι και ο «αντιμνημονιακός αγώνας» αλλάζουν την ατζέντα και σε λιγότερο από τρία χρόνια ο ΣΥΡΙΖΑ γίνεται αξιωματική αντιπολίτευση. Τα εύσημα στον αρχηγό του. Που ήταν, βέβαια, και τυχερός αφού βρέθηκε στην κατάλληλη θέση του κατάλληλου κόμματος την κατάλληλη στιγμή. Δεν φτάνει ωστόσο αυτό. Θα πρέπει κάποιος να εκμεταλλευτεί σωστά και αυτή τη συγκυρία των «καταλληλοτήτων». Και ο Τσίπρας το έκανε. Επαιζε στο δικό του γήπεδο – αυτό της αντισυστημικότητας, της διαμαρτυρίας, της αλλαγής – και έβαζε τα γκολ αβέρτα. Ηταν εντυπωσιακό αλλά όχι και τόσο δύσκολο καθώς οι συνθήκες φούσκωναν τα καραβόπανα του νέου και άφθαρτου πολιτικού που δεν είχε να απολογηθεί για το φαύλο παρελθόν, μόνο να υποσχεθεί για το μέλλον. Ετσι, από μία άποψη, η ανάδειξη του Αλέξη Τσίπρα στην εξουσία δεν ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Σαν να ανέβηκε έναν λόφο. Μόνο που η συνέχεια ήταν σαν να κατέβηκε ένα βουνό. Οπως ακριβώς και ο τίτλος της ταινίας του Κρίστοφερ Μόνγκερ «Ο Εγγλέζος που ανέβηκε έναν λόφο και κατέβηκε ένα βουνό» (1995).
Διότι όσο εύκολη ήταν η άνοδος του Αλέξη Τσίπρα στην εξουσία, τόσο τραυματική και, θεωρώ, ψυχικά επώδυνη ήταν η κάθοδός του. Και έχω την εντύπωση ότι το ένα έφερε το άλλο. Μιλάω βέβαια σαν μετά Χριστόν προφήτης, αλλά αν δεν πατούσε τόσο απροετοίμαστος, τόσο φουριόζος, τόσο «δεν ξέρω τι μου γίνεται» στα ρετιρέ, μπορεί και να μην κατρακυλούσε στα ισόγεια (άντε υπερυψωμένα) όπου βρίσκεται σήμερα.
Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά κι απ’ τα πολλά στα λίγα
Και εγένετο rebranding. Αφού είχε προηγηθεί, το 2024, ένα «φεύγω κι αφήνω πίσω μου συντρίμμια». Ο Αλέξης Τσίπρας αποσύρθηκε ηττημένος και θέλει να επανέλθει ως εξ ορισμού νικητής. Ισως γιατί η μέχρι τώρα εμπειρία του τού λέει ότι η νίκη είναι, τελικά, πιο εύκολη από την ήττα. Η «Ιθάκη» του όμως δεν πλέει πλησίστια όπως έδειχνε όταν κυκλοφόρησε (αν και από την αρχή δεν ήμασταν απόλυτα σίγουροι ότι οι τοποθετήσεις στα βιβλιοπωλεία αντιστοιχούν σε πωλήσεις). Και οι παρουσιάσεις ανά την Ελλάδα τείνουν να γίνουν μονόστηλο αν δεν υποστηρίζονται από μια «αναπάντεχη» παρουσία.
Αλλά αυτό συμβαίνει με τα πολιτικά κεφάλαια που αποκτώνται γρήγορα και εύκολα. Ξοδεύονται ακόμη γρηγορότερα και πολύ οδυνηρά.