Τι συνέβη στην Καισαριανή: Οι τελευταίες στιγμές των 200 στο Σκοπευτήριο, τα γράμματα και η «Οδός Ηρώων»

Η αποκάλυψη των συγκλονιστικών φωτογραφικών τεκμηρίων από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών πολιτικών κρατουμένων στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, κινητοποίησε το ιστορικό ενδιαφέρον για τις ιστορίες των προσώπων που βρίσκονται πίσω από τα στιγμιότυπα που κατέγραψε ο φακός λίγο πριν οι ριπές των εκτελεστών ναζί ποτίσουν με αίμα το χώμα του σκοπευτηρίου.

Οι 200 προς εκτέλεση κομμουνιστές, σύμφωνα με τη γερμανική ανακοίνωση, κρατούνταν στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Οι περισσότεροι, 170 στον αριθμό, προέρχονταν από τις φυλακές της Ακροναυπλίας και ανήκαν στον σκληρό πυρήνα των στελεχών του ΚΚΕ, ενώ οι υπόλοιποι 30 είχαν αρχικά εξοριστεί στην Ανάφη. Παρά τα χλιαρά διαβήματα της κατοχικής κυβέρνησης Ράλλη, η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε χωρίς καμία αναστολή.

Το πρωί της Πρωτομαγιάς ξεκίνησε η εκφώνηση του καταλόγου των μελλοθανάτων. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο διερμηνέας του στρατοπέδου, Ναπολέων Σουκατζίδης, ιδιαίτερα αγαπητός στους συγκρατούμενούς του. Ο Γερμανός διοικητής Καρλ Φίσερ του πρότεινε να σωθεί, αντικαθιστώντας τον με άλλον κρατούμενο. Ο Σουκατζίδης αρνήθηκε, επιλέγοντας τον δρόμο της τιμής και της θυσίας.

Σε μια επιστολή του ο Σουκατζίδης αναφέρει:

«Αγαπητέ μου μπαμπά. Σου γράφω από τα κρατητήρια του Α’ τμήματος Ρεθύμνου. Βρίσκομαι μαζί με άλλους φίλους, τίμια και καλά παιδιά. Τελείως αυθαίρετα και αδικαιολόγητα και παράνομα μας μαζέψανε έναν-έναν από τα σπίτια μας. Στον καθένα πήγανε 15, με το χωροφύλακα και χαφιέδες· σε μένα ήρθανε καμιά 20αριά σαν να επρόκειτο να πιάσουν δεν ξέρω ποιον;

Κοιμόμουνα καλά, τον ύπνο του δικαίου και με πήρανε, με πήγανε στα κρατητήρια. Εκεί βρήκα και άλλους φίλους από τις 3 μ.μ. με χειροπέδες στα χέρια, με αυτοκίνητο, για το Ρέθυμνο. Αίσχος για τον πολιτισμό μας, ατιμία και στίγμα για την κοινωνία μας. Δεν ξέρουμε γιατί μας πιάσανε, χωρίς να μας απαγγείλουν καμιά κατηγορία, χωρίς να μας πούνε τίποτα. Ολοι μικροί και μεγάλοι χωροφύλακες και αξιωματικοί δεν ξέρανε, γιατί μας πιάσανε. Ας είναι· αυτή είναι σήμερα η μοίρα των τίμιων ανθρώπων.

Να μη στενοχωρηθείς καθόλου, πρέπει να είσαι περήφανος. Εγώ δεν είμαι καθόλου δυσαρεστημένος. Ολα αυτά μόνο που με ατσαλώνουν και με κάνουν να νοιώθω πιο πολύ το καθήκον μου, σαν άνθρωπος τίμιος που είμαι. Ισως αύριο να γυρίσουμε στο Ηράκλειο. Εκεί οι συνάδελφοι ασφαλώς θα προβήκανε σε διαμαρτυρίες,

Μόλις φθάσαμε η Εργατική Βοήθεια Ρεθύμνου έστειλε 200 δρχ., τυριά, ψωμιά να μη στεναχωρηθείς καθόλου. Τη Δευτέρα κατέβα στο Ηράκλειο να πάρεις τα λεφτά, από την Τράπεζα. Να μη στεναχωρηθείς καθόλου, το πολύ-πολύ να μας κρατήσουν μερικές μέρες και να μας αφήσουν έπειτα ή να πάμε ως τον Πειραιά. Εδώ ήρθανε και μας επισκεφθήκανε οι φίλοι μας οι Ανδρουλάκηδες. Χαιρετισμούς στους φίλους. Να μη στενοχωρηθής καθόλου. Σε φιλώ γλυκά Ναπολέων».

Οι τελευταίες στιγμές στο Σκοπευτήριο

Οι μελλοθάνατοι μεταφέρθηκαν με καμιόνια στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Πολλοί είχαν προετοιμάσει μικρά σημειώματα, τα οποία πέταγαν στους δρόμους καθώς περνούσαν. Οι περαστικοί τα συνέλεξαν και τα παρέδωσαν στις οικογένειές τους ή στις οργανώσεις της Αντίστασης, διασώζοντας έτσι τις τελευταίες λέξεις των ηρώων.

Η εκτέλεση έγινε ανά εικοσάδες. Γύρω στις 10 το πρωί τα οπλοπολυβόλα άρχισαν να θερίζουν. Κάθε νέα ομάδα αναλάμβανε να μεταφέρει τα σώματα των προηγούμενων πριν πάρει τη δική της θέση μπροστά στα όπλα. Μέχρι το μεσημέρι, όλα είχαν τελειώσει. Οι τελευταίοι νεκροί φορτώθηκαν στα απορριμματοφόρα από «γερμανοτσολιάδες» των Ταγμάτων Ασφαλείας.

Η Καισαριανή που έγινε «Οδός Ηρώων»

Την επόμενη μέρα, ο κόσμος της Καισαριανής τίμησε τους εκτελεσμένους με μια πράξη μνήμης και αντίστασης. Ο δρόμος που βάφτηκε με το αίμα τους, η οδός Σκοπευτηρίου, μετονομάστηκε σε «Οδό Ηρώων». Στους τοίχους γράφτηκε το μήνυμα: «Αυτός ο δρόμος είναι Δρόμος Ηρώων. Τον διαβαίνουν οι λεβέντες του έθνους. Χτες 1 του Μάη τον διάβηκαν 200 παλικάρια».

Η Πρωτομαγιά του 1944 έμεινε χαραγμένη στη συλλογική μνήμη ως ημέρα θυσίας και ελευθερίας, μια υπενθύμιση ότι η αξιοπρέπεια και η αντίσταση έχουν πάντα τίμημα, αλλά και διαρκή δικαίωση.

«Το μπλόκο της Καισαριανής» 1977

«Ποιόνε να κλάψω πρώτονε

ποιον να τραγουδήσω πρώτονε

στο μπλόκο στην Καισαριανή,

που γίνηκε μια Κυριακή.

Που γίνηκε μια Κυριακή

πρωί με τη δροσούλα.

Γιώργη με τη γλυκιά φωνή,

με τις φαρδιές τις πλάτες,

πες μου την ύστερη στιγμή

τι βρήκες και τραγούδησες

και τάραξες τη γειτονιά

ως πέρα στο Παγκράτι».

Μίκης Θεοδωράκης / Νότης Περγιάλης

Με πληροφορίες απο το ιστορικό αρχείο των ΝΕΩΝ