Δράμα: Μακεδονικός τάφος 2.300 ετών κρυμμένος σε πυλωτή πολυκατοικίας
Μακεδονικός τάφος της ελληνιστικής εποχής κρύβεται στην πυλωτή μιας πολυκατοικίας στην οδό Τροίας, στο κέντρο της Δράμας, θυμίζοντας ότι η σύγχρονη πόλη είναι χτισμένη πάνω σε στρώματα αιώνων ιστορίας. Ο τάφος, που αποκαλύφθηκε το 1976 κατά την ανέγερση κτιρίου, αποτελεί το πρώτο κατά χώραν μνημείο της ελληνιστικής περιόδου στην πόλη και προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τα ταφικά έθιμα και τη ζωή των κατοίκων της αρχαίας Δράμας.
«Φέτος, συμπληρώνονται πενήντα χρόνια από την ανακάλυψή του, που ομολογουμένως ήταν εντελώς απρόσμενη, αλλά προκάλεσε μεγάλη εντύπωση και θαυμασμό», δηλώνει στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας, Βασιλική Πουλιούδη. «Όταν οι εργάτες άνοιγαν τα θεμέλια της πολυκατοικίας», επισημαίνει, «δεν περίμεναν ότι θα συναντούσαν έναν μνημειακό τάφο, πλήρως κτισμένο και διακοσμημένο με τοιχογραφίες που διατηρούνταν σε άριστη κατάσταση».
Ο τάφος εντοπίστηκε πίσω από το σημερινό ΙΚΑ, στη διασταύρωση με την οδό Παλαιολόγου, κατά την αφαίρεση τμήματος της καμάρας που τον στέγαζε. Αποκαλύφθηκε ένας κτιστός δρόμος με κλίμακα, προθάλαμος από πώρινες πλίνθους και νεκρικός θάλαμος πιθανότατα φτιαγμένος με πηλόπλινθους από το αργιλώδες χώμα της περιοχής.
Η ζωγραφική και η αρχιτεκτονική του μνημείου
Η ζωγραφική του προθαλάμου εντυπωσιάζει τον επισκέπτη από την πρώτη στιγμή. Η τεχνική των υδροχρωμάτων, οι χαράξεις δόμησης και οι διακοσμητικές ζώνες με βούκρανα και ρόδακες, δημιουργούν ένα αρμονικό σύνολο που αναδεικνύει την αισθητική των κατασκευαστών. Τα ανθέμια και τα κυκλικά μοτίβα πάνω από τις εισόδους μαρτυρούν την τελετουργική λειτουργία του χώρου και την αναπαράσταση της ζωής μέσα στον τάφο.
«Η προσοχή στη λεπτομέρεια δείχνει ότι πρόκειται για μνημείο ιδιαίτερης σημασίας», εξηγεί η κ. Πουλιούδη. «Αποκαλύπτει τις τάσεις της ελληνιστικής τέχνης και τον σεβασμό προς τους νεκρούς, ενώ η ύπαρξη σιδερένιων καρφιών φανερώνει ότι γιρλάντες και διακοσμητικές ταινίες στόλιζαν τον προθάλαμο».
Τα κτερίσματα και οι θησαυροί του τάφου
Στον νεκρικό θάλαμο βρέθηκαν τρεις σαρκοφάγοι σε σχήμα Π, κτισμένες με πλιθιά και επιχρισμένες με λευκό κονίαμα, καλυμμένες με σχιστόπλακες που είχαν σπάσει. Οι ταφές φαίνεται να έγιναν σε διαφορετικές περιόδους, ενώ υπάρχουν ίχνη καύσης και σύλησης. Παρ’ όλα αυτά, διασώθηκαν σημαντικά ευρήματα: μυροδοχεία, λυχνάρια, πήλινες και γυάλινες χάντρες, σκυφοειδή αγγεία, καλύμματα πυξίδων και πολυάριθμα νομίσματα από την Αμφίπολη, τη Θεσσαλονίκη και την Ιστιαία.
Ξεχωριστή θέση κατέχουν τα χρυσά αντικείμενα που φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Δράμας. Μεταξύ αυτών, ένα χρυσό περιδέραιο με χάντρες από κορναλίνη και κεφάλια ζώων στα άκρα, ένα ζευγάρι χρυσών σκουλαρικιών με κεφάλι ερωτιδέα, καθώς και δύο χρυσά φύλλα ελιάς και μυρτιάς, πιθανότατα από στεφάνι ή ταφικό διάκοσμο.
«Τα ευρήματα αυτά, παρά τη σύληση του τάφου, μας δίνουν μια ολοκληρωμένη εικόνα των ταφικών εθίμων», υπογραμμίζει η κ. Πουλιούδη. «Αποκαλύπτουν την κοινωνική ιεραρχία, την εκτίμηση για τους νεκρούς και τις συνήθειες της ελληνιστικής Δράμας».
Η ελληνιστική Δράμα μέσα από τον τάφο
Η ανασκαφή προσφέρει πολύτιμο ιστορικό πλαίσιο για την ελληνιστική Δράμα. Ο τάφος χρονολογείται από τις τελευταίες δεκαετίες του 3ου έως τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. και φαίνεται να χρησιμοποιήθηκε από μέλη μιας εύπορης οικογένειας. Η ύπαρξή του καθορίζει τα όρια της αρχαίας πόλης και φωτίζει την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ζωή της εποχής.
Σήμερα, ο μακεδονικός τάφος της οδού Τροίας, αν και κρυμμένος μέσα στην πυκνοκατοικημένη Δράμα, παραμένει ζωντανός μάρτυρας του ελληνιστικού παρελθόντος. Τα κτερίσματα που εκτίθενται στο μουσείο – από τα μυροδοχεία και τα λυχνάρια έως τα χρυσά κοσμήματα – αφηγούνται ιστορίες ζωής, πίστης και τελετουργίας.
Το μνημείο υπενθυμίζει ότι η αρχαιότητα δεν είναι μακρινή, αλλά ζει ανάμεσά μας, κάτω από τις πολυκατοικίες και τις πυλωτές της σύγχρονης πόλης. Ο ελληνιστικός τάφος της οδού Τροίας προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία στους επισκέπτες να αφουγκραστούν τη φωνή της αρχαίας Δράμας και να ανακαλύψουν την πνευματική και καλλιτεχνική της κληρονομιά.
Ο τάφος είναι επισκέψιμος κάθε Κυριακή πρωί, ενώ τις καθημερινές ανοίγει κατόπιν συνεννόησης με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δράμας. Η επίσκεψη μπορεί να συνδυαστεί με μια βόλτα στο ιστορικό κέντρο της πόλης και στα κοντινά μνημεία, όπως το Σαντιρβάν τζαμί, το Μαρμάρινο Σπίτι – Μουσείο Φωτογραφικών Μηχανών και το πάρκο των πηγών της Αγίας Βαρβάρας.