Төп дәүләт имтиханын - яңа кагыйдәләр буенча: IX сыйныфны тәмамлаучылар өчен нәрсә үзгәрә

2026 елда Татарстанның IX сыйныф укучылары рус теле һәм математикадан гына Төп дәүләт имтиханын гадиләштерелгән кагыйдәләр буенча тапшыра һәм гарантияле рәвештә көллияткә керә алачак. Чыгарылыш сыйныф укучылары өчен нәрсә үзгәрә, нинди көллиятләргә һәм кайсы белгечлекләргә керергә мөмкин, укучыларга экспериментта катнашудан ничек баш тартырга. Бу хакта тулырак – «Татар-информ» агентлыгы материалында.

Татарстан белгечләргә кытлык булу сәбәпле экспериментта катнаша

Татарстан дүрт сынау урынына ике Төп дәүләт имтиханы тапшыру буенча федераль экспериментта катнаша. Ул төбәкләрдә аерым белгечләр җитмәү сәбәпле гамәлгә ашырыла.

Сынау проекты узган ел Мәскәү, Санкт-Петербург шәһәрләре һәм Липецк өлкәсендә башланып китте. Быел йомгаклау аттестациясенең яңа кагыйдәләрен Россиянең 12 төбәгендә, шул исәптән, Татарстанда да куллана алачаклар.

Эксперимент кысаларында чыгарылыш сыйныф укучылары бары тик рус теле һәм математикадан гына имтихан тапшыра ала. Шуннан соң аларга төп гомуми белем турында аттестат бирелә. Әлеге документ белән проектта катнашу өчен сайлап алынган урта һөнәри белем бирү учреждениеләренә керергә мөмкин.

Татарстанда экспериментта катнашу өчен 51 урта һөнәри белем бирү учреждениесе сайлап алынган

Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев

Проектка 50дән артык көллият һәм техникум керде

Татарстанда экспериментта катнашу өчен 51 урта һөнәри белем бирү учреждениесе сайлап алынган. Шул рәвешле, ике имтихан тапшырган IX сыйныф укучылары әлеге көллиятләргә һәм техникумнарга гына керә ала. Алар өчен уку түләүсез булачак.

Исемлеккә түбәндәгеләр керде:

«Татарстан Республикасы Хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы алып бара торган реестр нигезендә, Министрлар Кабинеты карары белән билгеләнгән, хезмәт базарында кытлык иң зур булган һөнәрләр һәм белгечлекләр исемлеген өйрәндек. Республикада төп эш бирүчеләрнең позициясен исәпкә алып, «Россиядә эш» порталындагы ихтыяҗ иң зур булган һөнәрләрне карадык», – дип аңлатты ТР мәгариф һәм фән министрының беренче урынбасары Рәмис Мөҗипов «Татар-информ» агентлыгында узган матбугат конференциясендә.

Рәмис Мөҗипов: «Хезмәт базарында кытлык иң зур булган һөнәрләр һәм белгечлекләр исемлеген өйрәндек»

Фото: © «Татар-информ», Солтан Исхаков

Экспериментта катнашучылар эшче һөнәрләрен үзләштерәчәк

Сайлап алынган көллиятләрдә һәм техникумнарда 40 һөнәр каралган, аларны ике имтихан нәтиҗәләре буенча IX сыйныф өчен аттестаты булган укучылар үзләштерә алачак.

Моңа түбәндәге һөнәрләр керә:

Экспериментта катнашучылар өчен бу белгечлекләргә беренче чиратта кабул итү хокукы гамәлдә булачак.

Имтиханнарны 1 мартка кадәр сайларга кирәк

Төп дәүләт имтиханында катнашу турында гаризаны IX сыйныф укучылары үз мәктәпләрендә 1 мартка кадәр язарга тиеш. Һәм шушы вакытка кадәр Төп дәүләт имтиханын тапшыру өчен ике вариантның (гадиләштерелгән яки классик) берсен сайларга кирәк.

Төп дәүләт имтиханы предметлары мәҗбүри һәм сайлап алына торган фәннәргә бүленә. Мәҗбүри фәннәр - рус теле һәм математиканы - гомуми белем турында аттестат алу өчен барлык IX сыйныф укучылары да тапшырырга тиеш. Шуңа күрә гаризада бу фәннәрне тәҗрибәдә катнашучылар гына түгел, ә IX сыйныфны тәмамлаучыларның барысы да күрсәтә.

Экспериментта катнашмаган, ягъни Төп дәүләт имтиханын тапшыруның классик вариантын сайлаган IX сыйныф укучылары гаризада үзләре сайлап алган тагын ике предметны күрсәтергә тиеш. Бу аларның шәхси өстенлекләренә бәйле.

Илсур Һадиуллин: «Сынаулар башланырга ике атна кала үз карарыңны үзгәртергә мөмкин. Имтиханнарны тапшыру өчен өстәмә көннәр дә бар»

Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев

Дәүләт йомгаклау аттестациясен уздыру чорында экспериментта катнашудан баш тартырга мөмкин

Әгәр IX сыйныфны тәмамлаган укучы дүрт имтихан тапшырса, ул укуын X сыйныфта да, көллият һәм техникумнарда теләсә кайсы белгечлектә дә дәвам итә алачак.

Ике имтихан нигезендә алынган аттестат белән X сыйныфка барырга һәм укуны мәктәптә дәвам итәргә ярамый.

Әмма укучы экспериментта катнашудан баш тартырга да мөмкин. Бу очракта аңа сайлаган предметлар арасыннан тагын ике имтихан тапшырырга туры киләчәк.

«Имтиханнар башланырга ике атна кала үз карарыңны үзгәртергә мөмкин. Моннан тыш, имтиханнарны тапшыру өчен өстәмә көннәр дә бар. Әгәр бу вакытта да өлгермәсәләр, сентябрьдә тапшыра алалар», - дип сөйләде ТР мәгариф һәм фән министры Илсур Һадиуллин журналистлар белән очрашуда.

Бу очракта предметлар санын үзгәртү турында гариза язарга кирәк булачак.

29 июнь – математикадан имтихан тапшыру өчен резерв көн

Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев

Төп дәүләт имтиханының төп чоры 2 июньдә математика буенча имтиханнан башлана

2026 елга Төп дәүләт имтиханы расписаниесе инде расланган. Төп дәүләт имтиханын үткәрү өч чорга бүленә: вакытыннан алда (21 апрельдән 18 майга кадәр), төп (2 июньнән 6 июльгә кадәр) һәм өстәмә (3 сентябрьдән 25 сентябрьгә кадәр).

Төп чорның расписаниесе:

• 2 июнь – математика; 6 июнь – информатика һәм чит телләр; 9 июнь – рус теле; 5, 16 һәм 19 июнь – рус теле һәм математикадан кала барлык фәннәр.
• 29 июнь – математика, 2 июль – рус теле, 3 һәм 6 июль рус теле һәм математикадан кала барлык предметлардан имтихан тапшыру өчен резерв көннәр.

Төп дәүләт имтиханына керү өчен барлык IX сыйныф укучылары да рус теленнән йомгаклау әңгәмәсе өчен зачет алырга тиеш

Фото: © «Татар-информ», Владимир Васильев

Төп дәүләт имтиханына керү өчен рус теле буенча йомгаклау әңгәмәсе өчен зачет тапшырырга кирәк

Төп дәүләт имтиханына керү өчен барлык IX сыйныф укучылары да рус теленнән йомгаклау әңгәмәсе өчен зачет алырга тиеш. Зачет алу өчен 20дән ким дигәндә 10 балл җыю зарур.

Йомгаклау әңгәмәсе дүрт биремнән (текстны кычкырып уку; укыган текстны сөйләү; сайлап алынган темаларның берсе буенча монолог; имтихан алучы белән диалог) тора.

Быел ул 11 февральдә (төп срок), 11 мартта һәм 20 апрельдә (өстәмә срок) үткәрелә.

Йомгаклау әңгәмәсенең, дәүләт йомгаклау аттестациясенә керү мөмкинлеге буларак, срогы юк.

Моннан тыш, аттестат алу өчен ике яки дүрт фәнне тапшыру гына җитми. Мәктәп программасының барлык предметлары буенча да ким дигәндә «3»ле билгесе алырга кирәк.

Экспериментта катнашучылар өчен көллиятләргә һәм техникумнарга кергәндә Төп дәүләт имтиханы аттестатлары һәм баллары «конкурсы» каралмаган

Фото: © «Татар-информ», Михаил Захаров

Экспериментта катнашучыларның барысына да көллияткә керү гарантияләнә

Ике һәм дүрт имтихан тапшырган IX сыйныф укучыларының төп гомуми белем турындагы аттестатлары бер-берсеннән аерылмаячак.

Әмма экспериментта катнашучылар өчен көллиятләргә һәм техникумнарга кергәндә Төп дәүләт имтиханы аттестатлары һәм баллары «конкурсы» каралмаган. Аларның барысы да уку йортында гарантияле рәвештә эксперимент кысаларында сайланган белгечлекләрне үзләштерә алачак.

Шул ук вакытта, урта һөнәри белем бирү учреждениеләренең кабул итү комиссиясендә географик принципны исәпкә алачаклар. Ягъни беренче чиратта көллият яки техникум урнашкан муниципалитетта яшәүче чыгарылыш укучыларын кабул итәчәкләр.

Татарстанның кайсы да булса районыннан килгән, экспериментта катнашучы чыгарылыш сыйныф укучысы мәгариф оешмасына (мәсәлән, Казанда) буш урыннар булган очракта гына керә алачак.

Әгәр дә чыгарылыш сыйныф укучысы дүрт имтихан тапшырган икән, ул эксперимент өчен билгеләнгән исемлектән белгечлек һәм көллияткә документлар тапшырырга хокуклы

Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов

Барлык чыгарылыш сыйныф укучыларының Төп дәүләт имтиханы нәтиҗәләре мәгълүмати системага кертелә

Әгәр дә чыгарылыш сыйныф укучысы дүрт имтихан тапшырган икән, ул эксперимент өчен билгеләнгән исемлектән белгечлек һәм көллияткә документлар тапшырырга хокуклы. Әмма урыннар иң элек экспериментта катнашучыларга биреләчәк.

Барлык чыгарылыш сыйныф укучыларының Төп дәүләт имтиханы нәтиҗәләре дәүләт мәгълүмат системасына кертелә. Шуңа күрә укырга керү өчен документлар тапшыру этабында ук көллиятнең кабул итү комиссиясе аларның ничә һәм нинди имтихан тапшырганын беләчәк.

Шунлыктан абитуриент, әгәр экспериментка кертелмәгән белгечлекләргә документларын тапшырса, ике имтихан тапшыру нигезендә уку йортына кабул ителмәячәк.

Әгәр дә укучы экспериментта катнаша икән, ул билгеле бер көллияттә билгеле бер белгечлек үзләштерергә теләвенә ышанырга тиеш

Фото: © «Татар-информ», Михаил Захаров

Көллияттә укыганда да экспериментта катнашудан баш тартырга мөмкин

Хәтта көллияткә кергәч тә экспериментта катнашудан баш тартырга мөмкин. Ләкин моның өчен барыбер I курста укуны тәмамларга туры киләчәк. Һәм бары тик бер елдан соң, Төп дәүләт имтиханының чираттагы этабы башлангач кына, ике имтихан тапшырырга кирәк. Бу, шул исәптән, мәктәпкә кире кайтырга һәм X сыйныфта укуны дәвам итәргә мөмкинлек бирәчәк.

«Әгәр шикләнәсең икән, дүрт имтихан тапшыру яхшырак. Ул чагында карар кабул итү спектры киңрәк булачак. Әгәр дә укучы экспериментта катнаша икән, ул билгеле бер көллияттә билгеле бер белгечлек үзләштерергә теләвенә ышанырга тиеш. Һәм ул үз карарын киләсе елга кадәр үзгәртә алмаячак», - дип искәртте Мөҗипов.

Көллият һәм техникум тәмамлаучылар, әлеге уку йортларына эксперимент кысаларында кергән очракта, вузда укуын дәвам итә алачак, ләкин үзләштергән һөнәр профиле буенча гына. Әгәр профильне үзгәртергә теләсәләр, аларга БДИ тапшырырга туры киләчәк.

Төп дәүләт имтиханын тапшырмаган IX сыйныф укучылары бушлай һөнәр үзләштерә ала

Төрле сәбәпләр белән Төп дәүләт имтиханын тапшырмаган һәм аттестат алмаган IX сыйныф укучылары шулай ук бушлай эшче һөнәрен үзләштерә алачак.

Аларга түбәндәге белгечлекләр буенча һөнәри белем алу мөмкинлеге бирелә:

Татарстанда IX сыйныф укучыларын аттестатсыз кабул итәчәк 23 урта һөнәри белем бирү учреждениесе билгеләнде:

IX сыйныф укучыларына әлеге учреждениеләрнең берсенә тугыз сыйныфта уку нәтиҗәләре буенча белешмә белән мөрәҗәгать итәргә кирәк булачак, аны алар аттестат урынына алачак. Көллияттә исә гариза гына язарга кирәк.

Шул ук вакытта, һөнәри әзерлек чорында мондый укучылар төп гомуми белем бирү программасын үзләштерүне дәвам итәчәк. Һәм бер елдан соң аттестат алу өчен Төп дәүләт имтиханын тапшыра алачаклар.

«Татар-информ», Надежда Гордеева