Оқ уй: Трампнинг босими билан Эронда 800 та қатл амалга оширилмади

Оқ уй АҚШ президенти Доналд Трампнинг “АҚШ босими остида Эрон 800 та қатлни амалга оширмади” деган даъвосига муносабат билдирди. Оқ уй матбуот котиби Кэролайн Ливитт пайшанба куни, 15 январда бу ҳақда баёнот берди.

Унинг айтишича, президент маълумотига кўра, 800 та қатл “режалаштирилган бўлган” ва улар 14 январ куни амалга оширилиши керак эди. Бироқ Ливитт бундай маълумот қайси манбаларга таянилганини очиқ айтмади.

Трамп эса аввалроқ “жуда муҳим манбалар” унга Эронда қатллар тўхтатилгани ҳақида хабар берганини иддао қилган. Ливитт қўшимча қилиб, АҚШ президенти вазиятни кузатишда давом этаётгани, шу билан бирга, ҳаракатларнинг барча эҳтимолий вариантларини ҳам очиқ қолдираётганини билдирди.

Шу кунлари минтақадаги вазиятга оид турли сигналлар ҳам кўпайган. Al Hadath телеканали Эрон ҳукумати Ироқ билан чегара ҳудудида ҳаво ҳудудини ёпишга фармойиш бергани ҳақида хабар тарқатган. Dpa агентлиги эса бу маълумотлар АҚШ томонидан эҳтимолий ҳаво зарбаси бўлиши мумкинлиги ҳақидаги тахминларни янада кучайтирганини қайд этган. Оқ уй матбуот котибининг таъкидлашича, “президент Трамп нима қилишини фақат ўзи билади”, унинг режаларидан эса маслаҳатчиларнинг жуда кичик гуруҳигина хабардор.

Эрон ичида эса суд ва расмий баёнотлар кескинлиги билан диққат тортмоқда. 14 январ куни Эрон суд ҳокимияти раҳбари Ғолям Ҳусайн Моҳсени-Эджеи норозиликлар пайтида ушланган 18 000 кишига нисбатан суд жараёнларини тезлаштириш ва уларнинг бир қисмига ўлим жазоси тайинлаш зарурлигини айтгани хабар қилинган. Бир вақтнинг ўзида Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароғчи Fox News’га берган интервюсида ҳукуматда “умуман одам осиш режаси йўқ”лигини урғулаган.

АҚШда жойлашган HRANA ҳуқуқни ҳимоя қилиш ташкилоти маълумотига кўра, Эронда давом этаётган тартибсизликлар даврида камида 544 киши ҳалок бўлган, 10 600 дан ортиқ одам ушланган.

Норозилик намойишлари 2025 йил 28 декабр куни бошлангани айтилади. Ўша куни Теҳронда дўкон эгалари иқтисодий вазият оғирлашаётганига норозилик сифатида савдо нуқталарини ёпган, кейинроқ бошқа йирик шаҳарлар аҳолиси ҳам акцияларга қўшилган. 30 декабрда намойишчилар билан полиция ўртасида илк тўқнашувлар кузатилгани, куч ишлатар тузилмалар кўздан ёш оқизувчи газ қўллагани ҳақида хабарлар тарқалган. Орадан кўп ўтмай, чиқишлар сиёсий тус олган: айрим иштирокчилар “Диктаторга ўлим” деган шиорни айта бошлаган, норозилар режим алмашиши ва муҳожирликда яшаётган валиаҳд шаҳзода Ризо Паҳлавийнинг ҳокимиятга келишини талаб қилмоқда.

Иқтисодий фон ҳам оғир: Эрон иқтисоди 40 фоиз атрофидаги инфляция ва Ғарб санкциялари сабаб жиддий қийинчиликларни бошдан кечираётгани таъкидланади.

Трамп эса 2 январ куни Truth Social тармоғида тинч норозилик билдирувчиларга қарши ўқ узилса, АҚШ аралашиши мумкинлигидан огоҳлантирган. Кейинроқ чиқишлар тартибсизлик тусини олган: Теҳрон шаҳри ҳокими Алиризо Заканий 9 январга ўтар кечаси бўлган воқеаларда 50 дан ортиқ банк ва бир неча давлат муассасаси ёқиб юборилгани, шунингдек, 30 дан ортиқ масжид ёнғинда вайрон бўлганини маълум қилган.

Ҳозирги манзара шундан далолат бераяптики, Вашингтон баёнотлари, Эрон ичидаги кескин қарорлар ва минтақадаги хавотирли сигналлар бир-бирини “қувлаб” келяпти. Энг муҳим савол эса очиқ қолмоқда: 800 қатл ҳақидаги даъво ростдан ҳам текширилган фактми ёки сиёсий босим ўйинидаги навбатдаги тезисми. Вақт ва воқеалар ривожи бунинг жавобини кўрсатади.