АҚШ томонидан Али Хоминаийга суиқасд қандай амалга оширилган эди?
Фото: Reuters / Эрон олий раҳбари ва президенти идоралари жойлашган бино шанба тонгидаги ҳужумдан кейин
АҚШ ва Исроилнинг Эронга қарши амалга оширган ҳужуми атрофида янги ва ўта диққатга сазовор тафсилотлар очилмоқда. The New York Times нашри, операциядан хабардор манбаларга таяниб, ҳужум арафасида АҚШ Марказий разведка бошқармаси энг асосий нишон — Эрон олий раҳбари Али Хоминаийнинг қаерда эканига алоҳида эътибор қаратганини ёзди. Reuters ҳам шу мазмундаги манбали маълумотни келтириб, АҚШ разведкаси Хоминаийнинг жойлашуви ҳақида аниқ маълумот олганини хабар қилди.
Хабарларга кўра, АҚШ Марказий разведка бошқармаси (CIA) бир неча ой давомида Хоминаийнинг ҳаракатланиш тартиби, хавфсизлик йўналишлари ва эҳтимолий учрашув жойлари ҳақида маълумот тўплаган. Манбалар айтишича, сўнгги паллада Эрон юқори раҳбарияти 28 февраль куни Теҳрон марказидаги ҳукумат ва хавфсизлик идоралари жойлашган ҳудудда йиғилиши ҳақида хабар келган. Энг муҳими, разведка бу йиғилиш пайтида Али Хоминаийнинг ҳам шу атрофда бўлишини “юқори аниқлик” билан белгилагани айтилмоқда. Бу даъволар асосан NYT манбаларига таянади; расмий АҚШ идоралари бунинг барча тафсилотларини очиқ тасдиқлагани йўқ.
Ана шу маълумот АҚШ ва Исроил учун жуда катта имконият сифатида баҳоланган. Чунки бу орқали бир вақтнинг ўзида Эроннинг сиёсий-хавфсизлик элитаси тўпланган нуқтага ҳам, олий раҳбарга яқин жойлашувга ҳам зарба бериш имкони пайдо бўлган. Reuters’нинг ёзишича, ҳужум аввал бошқача вақтга режалаштирилган бўлиши мумкин, аммо юқори раҳбариятнинг йиғилиши ҳақидаги янгиланган разведка маълумотлари операция суръати ва вақтига таъсир қилган.
Матнда тилга олинганидек, ушбу йиғинда Эроннинг энг юқори мартабали амалдорлари — ҳарбий ва хавфсизлик блокидаги бир қатор шахслар иштирок этиши кутилган. Кейинчалик айрим йирик исмлар бўйича ўлим ҳақидаги хабарлар ҳақиқатдан ҳам расмий ёки ярим расмий манбаларда тасдиқлана бошлади. Хусусан, Reuters ва бошқа манбалар Муҳаммад Пакпурнинг ҳалок бўлганини ёзди, Эронга яқин айрим ахборот манбалари эса Али Шамхоний бўйича ҳам шундай маълумот берди.
Ҳужумнинг ўзи ҳам оддий эмас, аниқ ҳисоб-китоб асосида уюштирилган операция сифатида тасвирланмоқда. Манбаларга кўра, нисбатан кам сонли, аммо узоқ масофага уча оладиган ва юқори аниқликда зарба берувчи қуроллар билан жиҳозланган самолётлар жалб қилинган. Зарба бир вақтнинг ўзида Теҳроннинг бир нечта нуқтасига берилгани айтилмоқда. Reuters бу ҳужумни Эрон раҳбариятининг ички доираси йиғилган пайтга мос келган, юқори даражада мувофиқлаштирилган амалиёт сифатида тасвирлайди.
Бу воқеа Эрон учун кутилмаган ва оғир зарба бўлди. NYT манбалари ва Reuters’даги изоҳларга кўра, Теҳрон уруш хавфини англаб турган бўлса-да, айнан шундай тезкор ва мақсадли ҳужум сценарийсига қарши етарли даражада эҳтиёт чоралари кўрмаган. Бошқача айтганда, АҚШ–Исроил разведка ҳамкорлиги ва маълумот алмашинуви ҳужумнинг энг кучли томонига айланган, Эрон эса шу нуқтада жиддий очиқ қолган.
Манбалар яна бир муҳим жиҳатни ҳам тилга олмоқда: зарбалар фақат олий раҳбарга яқин доира билан чекланмаган, балки Эрон разведка тизимининг юқори бўғинига ҳам йўналтирилган бўлиши мумкин. Бу даъво ҳали барча деталлари билан мустақил тасдиқланмаган, аммо NYTга таянган бир қатор нашрлар Эрон разведка раҳбарияти жойлашган нуқталар ҳам нишон олинганини ёзмоқда. Шунинг учун бу қисмни ҳозирча эҳтиёткорлик билан қабул қилиш тўғрироқ.
Қисқаси, ҳозирги манзара шуни кўрсатмоқда: бу ҳужум шунчаки ҳарбий зарба эмас, балки бир неча ойлик кузатув, юқори аниқликдаги разведка ва АҚШ–Исроил ўртасидаги яқин мувофиқлашув натижаси сифатида баҳоланмоқда. Агар келгуси соатларда яна янги тасдиқлар чиқса, бу операция Яқин Шарқдаги сўнгги йилларнинг энг муҳим ва энг оғир разведка-ҳарбий амалиётларидан бири сифатида тарихга кириши мумкин.