Мәдиевтен смартфондарды верификациялаудан жиналған ақша туралы сұралды

Мәжілісте смартфондарды верификациялау мәселесі көтерілді. Депутаттардың айтуынша, бір жылға жуық уақыт бойы жеке компания арқылы смартфондарды верификациялауға қаражат жиналған, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
"Ақылы верификация"
Депутат Болатбек Нәжметдинұлы бұған дейін жеке компания арқылы мобильді құрылғыларды ақылы верификациялауға қатысты депутаттық сауал жолдағанын еске салды.
Анықтама: Қазақстандағы телефондарды верификациялау - бұл мобильді құрылғылардың елге заңды түрде әкелінгенін және пайдаланылатынын растау үшін оларды IMEI-коды бойынша тексеру. Жүйе ұрланған, қолдан жасалған немесе заңсыз әкелінген смартфондарды анықтауға көмектеседі.
Оның айтуынша, мемлекеттік органдардың жауаптары мен құқықтық негіздерін зерделегеннен кейін "басты парадокс" туындаған.

"Егер ақша бюджетке түсуі керек болса, бізге заң қажет дейді. Ал ақша жеке құрылымның пайдасына жиналған кезде, ішкі бұйрық жеткілікті болып шықты. Яғни, мемлекеттік монополия үшін заң керек, ал жеке монополия үшін бұйрық та жетеді. Мұны қалай түсінуге болады?" - деп сұрады депутат.

Оның сөзінше, ішкі бұйрық іс жүзінде азаматтар мен бизнес үшін міндетті шығындарға әкеп соқты, нарыққа әсер етті, құрылғыларды тіркеуді шектеді және ақша ағынын тудырды.
Сондай-ақ Нәжметдинұлы Бас прокуратураның ұстанымын, Премьер-министрдің хаттамалық тапсырмасын және министрдің 2026 жылғы 6 сәуірдегі верификациялау қызметін мемлекеттік монополия деп тану туралы тапсырмасын еске салды.

"Бұрынғы схема аясында бір жылға жуық уақыт бойы жиналған қаражаттың құқықтық мәртебесі қандай? Қаражат жинау негіздеріне, лауазымды тұлғалардың рөліне, жиналған ақшаның көлеміне және қаражатты мемлекетке немесе азаматтарға қайтару мәселесіне құқықтық баға беріле ме?" - деді депутат.

Министрліктің жауабы
Премьер-министрдің орынбасары - Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жасұлан Мәдиев верификация жүйесі өзінің тиімділігін көрсеткенін айтып жауап берді.

"Біз заңды импорттың артқанын байқап отырмыз, ресми дилерлердің заңды сатылымы да өсті. Түрлі маркалар бойынша ресми дилерлерде шамамен 30, 40, 50 пайызға дейін өсім бар. Сондықтан біз "сұр" мобильді құрылғылар нарығы қысқарды деп есептейміз", - деді Мәдиев.

Ол азаматтар үшін верификация тегін болғанын және солай болып қала беретінін баса айтты. Оның айтуынша, қызмет құны компаниялар мен импорттаушылар арасындағы екіжақты келісімдердің нысаны болған.

"Шын мәнінде бұл жерде ешқандай жеке монополия жоқ және ондай ой да болған емес. (...) Бұл азаматтардан жиналатын алым емес. Бұл импорттаушымен жасалған екіжақты келісім", - деп мәлімдеді министр.

Сонымен қатар министр жүйе жұмыс істеген уақыт ішінде олқылықтар мен "саңылаулар" анықталғанын, енді оларды заңнамалық деңгейде жою жоспарланып отырғанын мойындады.

"Заң бұл реттеуші функциялардың мемлекетке тиесілі болуы үшін қажет. Заң жобасында бұл функцияны Мемлекеттік радиожиілік қызметі жүзеге асыратыны қарастырылған", - деп түсіндірді Мәдиев.

Оның айтуынша, реформа нарықты "ағартуға" көмектесуі тиіс, ал заң жобасы реттеуді күшейтеді.
Мән-жайы
Бұған дейін қазақстандықтардың мобильді құрылғыларды IMEI-кодтары бойынша міндетті верификациялауға шағымданғанын жазған болатынбыз. Ол кезде Болатбек Нәжметдинұлы процедураны жеке компания жүзеге асыратынын, ал бизнес үшін верификация құны әр құрылғы үшін 3932 теңгені құрағанын мәлімдеген еді.
Сондай-ақ 2025 жылғы 24 наурыздан бастап Қазақстанда мобильді құрылғыларды тіркеудің ақ, сұр және қара тізімдері енгізілгені хабарланды. Осы күннен кейін әкелінген құрылғылар IMEI-коды бойынша верификациядан өтуі тиіс, ал 2025 жылғы 25 мамырдан бастап бизнес үшін бұл процедура ақылы болды - бір телефон үшін 1 АЕК.