Για ποιο λόγο τα αστέρια έχουν διαφορετικά χρώματα στη λάμψη τους;

Στον νυχτερινό ουρανό, τα αστέρια αποκαλύπτουν ένα από τα πιο μαγευτικά θαύματα της αστροπαρατήρησης: την ποικιλία των χρωμάτων τους. Κάθε απόχρωση φανερώνει τη θερμοκρασία και τη σύσταση του άστρου, προσδίδοντας μοναδικό χαρακτήρα στους αστερισμούς.

Η παλέτα του ουρανού

Κατά τους θερινούς μήνες, ο ουρανός γεμίζει με φωτεινά σημεία διαφορετικών αποχρώσεων. Η λαμπερή Βέγκα ανατέλλει ανατολικά-βορειοανατολικά με τη δύση του ήλιου και ξεχωρίζει για τη γαλαζόλευκη λάμψη της. Στον αντίποδα, το κοκκινωπό Αντάρης, το κιτρινωπό-λευκό Αλτάιρ και ο πορτοκαλί Αρκτούρος δημιουργούν ένα εντυπωσιακό φάσμα χρωμάτων στον ουρανό.

Οι αποχρώσεις αυτές είναι πιο εμφανείς στα πιο φωτεινά άστρα, καθώς οι φωτοϋποδοχείς του ανθρώπινου ματιού —οι λεγόμενοι κώνοι— δεν αντιδρούν στο αμυδρό φως. Έτσι, τα πιο αδύναμα άστρα φαίνονται λευκά, ακόμη κι αν στην πραγματικότητα έχουν διαφορετικό χρώμα.

Το μαγευτικό ζεύγος του Αλμπιρέο

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα χρωματικής αντίθεσης είναι το Αλμπιρέο στον αστερισμό του Κύκνου, γνωστό και ως Βόρειος Σταυρός. Αντιστοιχεί στο «ράμφος» του κύκνου και αποτελεί διπλό άστρο με εντυπωσιακή χρωματική διαφοροποίηση.

Ακόμη και με μικρό τηλεσκόπιο ή σταθερά κρατημένα κιάλια, το Αλμπιρέο ξεχωρίζει σε δύο φωτεινές κουκκίδες: η μία κιτρινοπορτοκαλί και η άλλη βαθύ γαλάζιο. Με μεγέθυνση 18x έως 30x, το θέαμα γίνεται πραγματικά συναρπαστικό.

Θερμά και ψυχρά άστρα

Παρότι το Αντάρης συχνά περιγράφεται ως κοκκινωπό, στην πραγματικότητα είναι ένα κιτρινοπορτοκαλί άστρο με θερμοκρασία περίπου 3.000 Kelvin — παρόμοια με εκείνη μιας παλιάς λάμπας πυρακτώσεως. Τα άστρα της κατηγορίας Μ παρουσιάζουν αντίστοιχες θερμοκρασίες.

Τα ανθρώπινα μάτια είναι προσαρμοσμένα στο φάσμα του Ήλιου, ενός μέσου άστρου ως προς τη θερμοκρασία και το χρώμα του. Τα πολύ θερμά ή πολύ ψυχρά άστρα εκπέμπουν κυρίως στην υπεριώδη και υπέρυθρη περιοχή του φάσματος, αντίστοιχα.

Η φυσική πίσω από τα χρώματα

Το φως των άστρων αντιστοιχεί σε αυτό που οι φυσικοί ονομάζουν ακτινοβολία μέλανος σώματος — την ακτινοβολία που εκπέμπει και απορροφά πλήρως ένα σώμα. Όσο υψηλότερη είναι η θερμοκρασία ενός άστρου, τόσο μεγαλύτερη η εκπομπή ενέργειας και τόσο πιο πολύ μετατοπίζεται η κορυφή του φάσματός του προς τις μπλε αποχρώσεις.