Εξωστρέφεια και σταθερότητα
Δόθηκε στη δημοσιότητα, σήμερα το πρωί, μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦΙΜ), για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας μετά τη μεγάλη περιπέτεια της χρεοκοπίας και των μνημονίων, και ιδίως μετά τη φοβερή δεκαετία του αντιμνημονιακού λαϊκισμού και της εχθροπάθειας, που ολοκληρώθηκε με το δραματικό επεισόδιο των κυβερνήσεων Τσίπρα.
Η μελέτη έχει τίτλο «Το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο 2000-2025», υπογράφεται από τον βοηθό ερευνητή του ΚΕΦΙΜ Χρήστο Λούκα και τον πρόεδρό του, Νίκο Ρώμπαπα, και εξετάζει πώς μεταβλήθηκε η κατανομή της παραγωγής της χώρας στους βασικούς κλάδους της οικονομίας, κατά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα, αξιοποιώντας στοιχεία της Eurostat.
Η πιο ενδιαφέρουσα διαπίστωση της μελέτης είναι ότι μια οικονομία μπορεί να αλλάξει εμφάνιση, χωρίς να αλλάξει στον ίδιο βαθμό τις παραγωγικές της δυνατότητες. Οι διεθνώς εμπορεύσιμοι κλάδοι κέρδισαν, από το 2009 έως το 2025, 4,9 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ. Μήπως αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα άρχισε, επιτέλους, να παράγει πολύ περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες για τις διεθνείς αγορές; Οχι· απλώς, μεγάλο μέρος της μεταβολής οφείλεται στις σχετικές τιμές και στη συρρίκνωση άλλων κλάδων, αλλά όχι στην αύξηση της παραγωγής.
Οπως λένε τα αριθμητικά δεδομένα δηλαδή, το 2025 η συνολική παραγωγή, σε πραγματικούς όρους, παρέμενε 10% χαμηλότερα από το 2009. Από τους κλάδους που εξετάζονται, μόνο η μεταποίηση και η πληροφορική παρήγαν περισσότερο. Η μεταποίηση μάλιστα, παρουσιάζει μια ουσιαστική, συχνά υποτιμημένη επιτυχία: από το 2019 έως το 2025 ο όγκος παραγωγής της αυξήθηκε κατά 44%, ενώ της οικονομίας συνολικά κατά 9%. Είναι στοιχείο που δεν χωρά στην εύκολη βεβαιότητα ότι «τίποτε δεν αλλάζει».
Εξίσου προσεκτικά, πρέπει να διαβαστεί το εντυπωσιακό εύρημα ότι ο μεγάλος κλάδος του εμπορίου, των μεταφορών και του τουρισμού παράγει 27% λιγότερο από το 2009, παρά τα (πραγματικά, ασφαλώς) τουριστικά ρεκόρ που καταγράφει η χώρα. Τα ρεκόρ αυτά συνυπάρχουν με τη μακρά υποχώρηση άλλων δραστηριοτήτων του ίδιου σύνθετου κλάδου, ιδίως όσων εξαρτώνται από την εγχώρια κατανάλωση.
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, από το 2009, ενίσχυση καταγράφουν κυρίως η βιομηχανία (+1,8), τα χρηματοπιστωτικά (+1,0), η γεωργία (+0,7) και η πληροφορική (+0,5). Ομως, και η γεωργία και οι χρηματοπιστωτικές και επαγγελματικές υπηρεσίες, αύξησαν το μερίδιό τους, παρότι η πραγματική παραγωγή τους είναι χαμηλότερη από το 2009.
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, ο Νίκος Ρώμπαπας παραδέχεται ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα όντως στρέφεται σε ανταγωνιστικές δραστηριότητες στις διεθνείς αγορές. Μεγάλο μέρος όμως αυτής της μετατόπισης, οφείλεται στην αύξηση των τιμών και όχι της παραγωγής· ενώ το ζητούμενο είναι η ενίσχυση της παραγωγής. «Η μεταποίηση και η πληροφορική δείχνουν ότι αυτό μπορεί να γίνει», λέει ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ. «Χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις, περισσότερες εξωστρεφείς επιχειρήσεις και συνέχιση των μεταρρυθμίσεων που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα, και τελικά το πραγματικό εισόδημα της χώρας».
Ολα αυτά βεβαίως, προϋποθέτουν σταθερό πολιτικό και επενδυτικό κλίμα, ιδιαίτερα στη σημερινή συγκυρία της παγκόσμιας αβεβαιότητας. Η σταθερή πορεία και η μεταρρυθμιστική δυναμική της οικονομίας δεν είναι βέβαιο ότι δεν θα διαταραχθεί, ιδιαίτερα αν από τις επερχόμενες εκλογές προκύψουν αστάθεια ή αδύναμες κυβερνήσεις χωρίς δυνατότητα μακρόπνοου σχεδιασμού. Η καλή τύχη της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια συνυφάνθηκε με την πολιτική σταθερότητα, που επέτρεψε την ανασυγκρότηση και την οικονομική και πολιτική εξωστρέφεια. Οι θετικές προοπτικές της χώρας θα εξαερωθούν, αν χαθεί η σταθερή πορεία της.
Στερεότυπα για τις ΗΠΑ
Σε δημοσίευμα της «Wall Street Journal» αναφέρεται ότι η αμερικανίδα πρέσβης, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, φέρεται να είπε στον υπουργό Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, ότι οι ΗΠΑ μπορούσαν, όπως στη Ρουμανία, να οδηγήσουν στην αλλαγή κυβέρνησης και στην Ελλάδα. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης διέψευσε, χθες, αυτή την πληροφορία· «ουδέποτε υπήρξε ζήτημα απειλής της ελληνικής κυβέρνησης» είπε, προσθέτοντας ότι κάτι τέτοιο δεν θα ήταν αποδεκτό. Ειδήσεις τέτοιου τύπου είναι φτιαγμένες από στερεότυπα. Βάσει στερεοτύπων, άλλωστε, διαδίδονται και συζητιούνται. Η ελληνική κοινή γνώμη είναι πεισμένη ότι τη δικτατορία την έκαναν οι Αμερικανοί, όπως άλλωστε και το πραξικόπημα Ιωαννίδη στην Κύπρο, που έφερε στο νησί τον Αττίλα. Ως γνωστόν, ακόμα και το ΚΚΕ αναθεώρησε αυτές τις απόψεις, στον τόμο Γ2 του «Δοκιμίου Ιστορίας» του κόμματος. Αλλωστε, όπως λέει το ΚΚΕ, η θέση της Ελλάδας στους δυτικούς μηχανισμούς «δεν ετίθετο υπό αμφισβήτηση».
Από πιστούς στα στερεότυπα τέτοιες ειδήσεις διαδίδονται, κι από πιστούς στα στερεότυπα καταναλώνονται. Στο κάτω-κάτω, η Αμερική δεν μπορεί να έχει παράπονο στη συγκυρία: η Ελλάδα είναι ο διάδρομος μέσω του οποίου τροφοδοτείται η Ευρώπη με αμερικανικό φυσικό αέριο· κι είναι σημαντική γι’ αυτήν η πολιτική σταθερότητα σε μια εύφλεκτη περιοχή.