Ο ξάδερφος ξέρει

«Στην άρνηση της κλιματικής αλλαγής υπήρχαν πάντα τέσσερα στάδια: στο πρώτο, η κλιματική αλλαγή δεν υπάρχει· στο δεύτερο, υπάρχει, αλλά δεν ευθύνονται οι άνθρωποι· στο τρίτο, υπάρχει και αποτελεί πρόβλημα που προκαλείται από τον άνθρωπο, αλλά οι επιπτώσεις της δεν είναι τόσο σοβαρές όσο υποστηρίζουν οι οικολόγοι· στο τέταρτο, υπάρχει, ευθύνονται οι άνθρωποι, τα προβλήματα που προκαλεί είναι σοβαρά, αλλά η μετάβαση δεν μπορεί να γίνει τόσο γρήγορα».

Κριστίνα Μόνχε, ισπανίδα κοινωνιολόγος

 Η πρόταση για ένα Εθνικό Σύμφωνο αντιμετώπισης της κλιματικής έκτακτης ανάγκης κατατέθηκε για πρώτη φορά από την κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ τον Σεπτέμβριο του 2025, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές εκείνου του καλοκαιριού. Είχαν καεί τότε 3.930.000 στρέμματα, το 2025 ήταν για την Ισπανία, από πλευράς πυρκαγιών, η χειρότερη χρονιά των τελευταίων τριών δεκαετιών. Συγκριτικά, μέχρι τις 5 του φετινού Αυγούστου κάηκαν στη χώρα περίπου 1.940.000 στρέμματα.

Οι συγκρίσεις δεν λειτουργούν βέβαια υπέρ της: έως τις 5 Αυγούστου του 2025 είχαν καεί στην Ισπανία μόλις 470.000 στρέμματα, το μεγάλο κακό έγινε μετά. Σε κάθε περίπτωση, με την επιστροφή των ακραίων θερμοκρασιών το φετινό καλοκαίρι και τη νέα καταστροφή από τις πυρκαγιές στη Γουδαλαχάρα, την Αβιλα, την Ουέλβα και αλλού, η ισπανική κυβέρνηση επανέφερε την πρόταση ανανεωμένη: προηγήθηκε, τον περασμένο Δεκέμβριο, διαδικασία διαβούλευσης με περισσότερους από 1.300 φορείς και περίπου 3.800 συνεισφορές. Η κλιματική αλλαγή, λέει λοιπόν η Μαδρίτη, δεν είναι πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα.

Πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε πόλεις, δρόμους, σπίτια, γεωργία, δάση, νερό, υγεία, πολιτική προστασία, ενέργεια και οικονομία. Και αυτό πρέπει να γίνει σε εθνικό επίπεδο και σε βάθος δεκαετιών, ανεξάρτητα από το ποια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία. Χρειάζεται, με δυο λόγια, ένα μακροχρόνιο, διακομματικό και διακυβερνητικό έργο προσαρμογής και αντιμετώπισης. Το συγκεκριμένο σχέδιο περιλαμβάνει 15 διαφορετικούς άξονες που καλύπτουν (σχεδόν) τα πάντα.

Τέλη Ιουλίου, η Σάρα Ααγέσεν, τρίτη αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Οικολογικής Μετάβασης, απηύθυνε έκκληση προς τους φορείς της χώρας να προσχωρήσουν στο Εθνικό Σύμφωνο. Μέσα σε δύο εβδομάδες, περισσότερες από 250 οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών – συνδικάτα, επιχειρήσεις, αγροτικοί φορείς, ερευνητικά κέντρα, φορείς υγείας καθώς και σημαντικές οργανώσεις στους κλάδους των μεταφορών, των κατασκευών, της ενέργειας και των υδάτων – έκαναν ακριβώς αυτό.

Το αντιπολιτευόμενο Λαϊκό Κόμμα (PP), ωστόσο, εξακολουθεί να κωφεύει, κατηγορώντας τους κυβερνώντες Σοσιαλιστές για «ιδεολογική και σεκταριστική» προσέγγιση. Οι ισπανοί συντηρητικοί προωθούν δική τους πρόταση, η οποία αφήνει στην άκρη την κλιματική κρίση και επικεντρώνεται αποκλειστικά στις πυρκαγιές. Μάλιστα την ημέρα που επανενεργοποιήθηκε η πρωτοβουλία, η εκπρόσωπος του PP, Εστερ Μουνιόθ, έκανε μία ενδιαφέρουσα δήλωση: «Το κλίμα έχει αλλάξει πολλές φορές στην ιστορία της ανθρωπότητας και της Γης. Αυτό είναι αυτονόητο».

Τον Οκτώβριο του 2007, ο τότε αρχηγός του PP, Μαριάνο Ραχόι, μιλούσε σε μια εκδήλωση στη Μαγιόρκα για την κλιματική αλλαγή. Για να υποστηρίξει ότι αυτή η τελευταία δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται ως «μεγάλο παγκόσμιο πρόβλημα», επικαλέστηκε έναν ξάδερφό του, καθηγητή Θεωρητικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης. Το επιχείρημά του, σε ελεύθερη απόδοση, ήταν το εξής: «Εγώ ξέρω λίγα γι’ αυτό, αλλά ο ξάδερφός μου υποθέτω ότι ξέρει. Μου είπε ότι είχε φέρει δέκα από τους σημαντικότερους επιστήμονες του κόσμου και κανείς δεν μπορούσε να του εγγυηθεί τι καιρό θα έκανε αύριο στη Σεβίλλη. Πώς μπορεί λοιπόν κάποιος να ξέρει τι θα γίνει στον κόσμο σε 300 χρόνια;». Και από αυτό, κατέληξε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε την κλιματική αλλαγή το «μεγάλο παγκόσμιο πρόβλημα».

Από τότε, βέβαια, έγιναν πολλά. Σταδιακά, το Λαϊκό Κόμμα άλλαξε θέση, αναγνώρισε την ανάγκη μιας οικολογικής μετάβασης. Το σχέδιο που παρουσίασε ο νυν ηγέτης του, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό, τον περασμένο Αύγουστο, κάνει ρητή αναφορά στην «καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής». Τις τελευταίες εβδομάδες, ωστόσο, η έννοια αυτή έχει υποχωρήσει αρκετά στην ατζέντα των ισπανών συντηρητικών, που χρησιμοποιούν πλέον όρους όπως «οικολογία του σαλονιού».

Τι μεσολάβησε; Το PP κυβερνά σε αρκετές Αυτόνομες Κοινότητες της Ισπανίας με τη στήριξη ή τη συνεργασία του Vox, ενός ακροδεξιού κόμματος που δεν θεωρεί τον άνθρωπο υπεύθυνο για την κλιματική αλλαγή – και προφανώς απορρίπτει τις πολιτικές της ΕΕ για την αντιμετώπισή της. Για να το πούμε σχηματικά, στην κλίμακα της Κριστίνα Μόνχε, το PP βρισκόταν τα τελευταία χρόνια στο 4ο στάδιο, τώρα όμως σύρθηκε πίσω στο 2ο, εκεί όπου βρίσκεται και το Vox.

Παρεμπιπτόντως, το Εθνικό Σύμφωνο για την αντιμετώπιση της κλιματικής έκτακτης ανάγκης περιλαμβάνει, παρά τις ατέλειές του, μερικές εξαιρετικά ενδιαφέρουσες προτάσεις. Πρώτη και καλύτερη, η πρόταση πληρωμών για οικοσυστημικές υπηρεσίες, να αμείβονται δηλαδή γεωργοί, κτηνοτρόφοι και άλλοι επαγγελματίες του πρωτογενούς τομέα για συγκεκριμένες υπηρεσίες που προσφέρουν στο περιβάλλον: διαχείριση δασών, βόσκηση, εκτατική κτηνοτροφία, αναγεννητική γεωργία, προστασία της βιοποικιλότητας και πρόληψη πυρκαγιών. Δεν θα έβλαπτε να ρίξουμε μια ματιά – εκτός αν, για την κυβέρνησή μας, ο Σάντσεθ είναι λάθος σε όλα επειδή είναι λάθος στο μεταναστευτικό. Τότε πάσο.