Γυναίκες κατά Ταλιμπάν: Αντιστέκονται, μόνες, κάτω από τις μπούρκες

Η Αμάλ και η Αριάνα δραπέτευσαν από τη στέγη. Από κάτω περίμεναν οι Ταλιμπάν. Μητέρα και κόρη είχαν μετατρέψει το υπόγειο του σπιτιού τους σε κρυφό σχολείο. Δεκαπέντε έφηβες διδάσκονταν μαθηματικά, ιστορία, αγγλικά και νταρί. Εφταναν κρατώντας ένα μόνο τετράδιο. Εάν τις ρωτούσαν, θα έλεγαν ότι πήγαιναν επίσκεψη. Το σχολείο έκλεισε. Οι δύο γυναίκες κρύβονται. Η Αριάνα, 18 ετών, εξακολουθεί να παραδίδει μαθήματα μέσω Διαδικτύου. «Η σιωπή σημαίνει αποδοχή της αδικίας», της έμαθε η μητέρα της. Πέντε χρόνια μετά την κατάληψη της Καμπούλ, το καθεστώς έχει διαγράψει τις γυναίκες από τη δημόσια ζωή.

Το Αφγανιστάν είναι η μοναδική χώρα όπου απαγορεύεται η εκπαίδευση των κοριτσιών μετά τα 12. Περίπου 2,2 εκατομμύρια κορίτσια και νέες έχουν αποκλειστεί από σχολεία και πανεπιστήμια. Κάθε χρόνο προστίθενται άλλες 250.000. Πριν από την επιστροφή των Ταλιμπάν, σχεδόν 100.000 γυναίκες φοιτούσαν στα πανεπιστήμια. Κατείχαν 69 από τις 249 έδρες της Κάτω Βουλής. Αποτελούσαν το 21% των δημοσίων υπαλλήλων.

Υπήρχαν 270 γυναίκες δικαστές και περίπου 4.500 υπηρετούσαν στις ένοπλες δυνάμεις. Σήμερα δεν υπάρχουν βουλευτίνες. Ούτε δικαστές, εισαγγελείς ή αστυνομικοί. Οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από τις περισσότερες δημόσιες θέσεις, τις τράπεζες, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και τις υπηρεσίες του ΟΗΕ. Το 80% των Αφγανών ηλικίας 15 έως 29 ετών ούτε σπουδάζει ούτε εργάζεται. Η καταπίεση έγινε κράτος. Οι Ταλιμπάν δεν εφαρμόζουν απλώς σκόρπιες απαγορεύσεις. Εχουν δημιουργήσει έναν ενιαίο μηχανισμό ελέγχου.

Οι περιορισμοί

Μέχρι τον Ιούνιο είχαν θεσπίσει 166 κανόνες που περιορίζουν τις γυναίκες και τα κορίτσια. Η μετακίνησή τους απαιτεί συχνά τη συνοδεία ενός άνδρα συγγενή. Η παρουσία τους στον δρόμο, η φωνή τους, τα ρούχα τους και ακόμη και η θέα από τα παράθυρα των σπιτιών μπαίνουν στο στόχαστρο. Το 2024 καταργήθηκε η εξαίρεση που επέτρεπε στις γυναίκες να σπουδάζουν ιατρική και νοσηλευτική. Οι άνδρες γιατροί δεν επιτρέπεται να εξετάζουν γυναίκες. Ταυτόχρονα, δεν εκπαιδεύονται νέες γυναίκες γιατροί. Το αποτέλεσμα είναι μια προαναγγελθείσα υγειονομική καταστροφή. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι ο αποκλεισμός από την εκπαίδευση μπορεί να αυξήσει κατά 25% τους παιδικούς γάμους, κατά 45% τις εφηβικές εγκυμοσύνες και κατά τουλάχιστον 50% τη μητρική θνησιμότητα. Οι διεθνείς οργανισμοί μιλούν πλέον για «έμφυλο απαρτχάιντ».

Οχι για θρησκευτική υπερβολή. Οχι για προσωρινή εκτροπή. Για πολιτική που καθορίζει τη φύση του καθεστώτος Κι όμως, η Ευρώπη ανοίγει την πόρτα. Ενώ οι Ταλιμπάν εισέβαλλαν σε σπίτια γυναικών, άλλες πόρτες άνοιγαν γι’ αυτούς στις Βρυξέλλες.

Στις 23 Ιουνίου, εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και 15 κρατών-μελών συναντήθηκαν με αντιπροσωπεία του καθεστώτος. Στόχος ήταν να διευκολυνθούν οι απελάσεις Αφγανών από την Ευρώπη.

Οι Βρυξέλλες χαρακτήρισαν τη συνάντηση «τεχνική». Οι Ταλιμπάν την παρουσίασαν ως βήμα αναγνώρισης. Λίγο νωρίτερα, η Γερμανία είχε συμφωνήσει με το καθεστώς την επιστροφή Αφγανών χωρίς άδεια παραμονής. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι ο διάλογος δεν σημαίνει νομιμοποίηση. Για τις Αφγανές, όμως, η διάκριση είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτή. Η Αμάλ δεν πήρε γαλλική βίζα για να ζητήσει προστασία. Οι Ταλιμπάν που ταξίδεψαν στις Βρυξέλλες την εξασφάλισαν. Οι δημόσιες διαδηλώσεις καταπνίγηκαν με συλλήψεις, ξυλοδαρμούς και πυροβολισμούς.

Μαθήματα σε υπόγεια

Η αντίσταση άλλαξε μορφή. Εγινε μάθημα σε ένα υπόγειο. Διαδικτυακή βιβλιοθήκη. Μικρή επιχείρηση. Είναι πια μια φωτογραφία μπροστά σε κλειστό σχολείο, με το πρόσωπο κρυμμένο και ένα βιβλίο υψωμένο προς την κάμερα. Τουλάχιστον 10.000 γυναίκες έχουν λάβει άδεια για να δημιουργήσουν επιχειρήσεις. Πολλές λειτουργούν με περιορισμούς και πωλούν τα προϊόντα τους μέσω Διαδικτύου. Δεν αποτελούν μόνο πηγή εισοδήματος. Είναι τρόπος επιβίωσης και διατήρησης μιας δημόσιας ταυτότητας.

Η Λέιλα δημιούργησε ένα ηλεκτρονικό βιβλιοπωλείο για γυναίκες. Εφτασε τις 100.000 ακολούθους.Μετά ήρθαν οι απειλές και η σύλληψη. Πέρασε τέσσερις ημέρες σε ένα βρώμικο κελί, με φωνές, εξευτελισμούς και απειλές θανάτου. Εκλεισε την επιχείρηση και εγκατέλειψε την πόλη της.

Οι γυναίκες του Αφγανιστάν γνωρίζουν ότι είναι μόνες. Εξακολουθούν, όμως, να διδάσκουν, να διαβάζουν, να σχεδιάζουν και να διαμαρτύρονται. Οχι επειδή πιστεύουν ότι ο κόσμος θα τις σώσει, αλλά επειδή η σιωπή θα σήμαινε ότι οι Ταλιμπάν νίκησαν ολοκληρωτικά.