Κ. Βήτα στα «ΝΕΑ»: «Η ζωγραφική αντιστέκεται στην ακαριαία παραγωγή εικόνων»

Για τους περισσότερους, ο Κ. Βήτα είναι ο ήχος και οι στίχοι που έντυσαν την αστική μας μοναξιά. Η πρώτη του «γλώσσα», ωστόσο, ήταν ζωγραφική. Είκοσι χρόνια μετά την αποκάλυψη της εικαστικής του πλευράς στη Θεσσαλονίκη, επιστρέφει με την έκθεση «Μόνο η ακτογραμμή μένει», στην οποία παρουσιάζει ελαιογραφίες της τελευταίας δεκαετίας, σε επιμέλεια Θοδωρή Μάρκογλου και καλλιτεχνική διεύθυνση Θούλης Μισιρλόγλου. Μιλήσαμε μαζί του για τη ζωγραφική (έχει κάνει σχετικές σπουδές στη Μελβούρνη) το παράδοξο και τη μνήμη.

«Μόνο η ακτογραμμή μένει να επαναλαμβάνει στη σιωπή την ανέφικτη υπόσχεση», λέει ο στίχος σας από όπου προκύπτει και ο τίτλος της έκθεσης. Ποια είναι αυτή η «ανέφικτη υπόσχεση» που συνεχίζουμε να αναζητούμε αδιάκοπα;

Η λέξη «μόνο» θα έλεγα ότι είναι το κλειδί, είναι σαν να έχουν φύγει όλα τα υπόλοιπα, οι άνθρωποι, οι σχέσεις, η προσδοκία, η ανάμνηση και απομένει μόνο το τοπίο. Το «ανέφικτη» είναι κάτι πολύ πιο οριστικό. Δεν πρόκειται απλά για κάτι που δεν συνέβη αλλά για κάτι που δεν μπορεί να συμβεί. Είναι μια «μεταφορά» για δύο ανθρώπους που αγαπήθηκαν αλλά δεν μπόρεσαν ποτέ να ζήσουν μαζί. Η ακτογραμμή είναι η εικόνα μιας συνάντησης που συνέβη μόνο ως δυνατότητα. Ενας πίνακας δεν καταργεί τη βία, δεν φέρνει πίσω κανέναν, ίσως διασώζει τη ματιά απέναντι σε αυτό που συνέβη. Ισως η ανέφικτη υπόσχεση είναι αυτό το μικρό βήμα πριν ξεκινήσεις να δημιουργείς, δηλαδή ακριβώς μπροστά σου, βρίσκεται το παράδοξο.

Η θάλασσα, τα ποτάμια και οι μάζες νερού κυριαρχούν στις ελαιογραφίες σας. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς το νερό; Είναι φυσικό σύνορο, καθρέφτης του εσωτερικού μας κόσμου, ή υπόσχεση φυγής;

Η φυγή ποτέ δεν είναι λύση. Παρ’ όλο που μου είναι πολύ δύσκολο να εξηγώ αυτά που φτιάχνω, νιώθω πως το νερό είναι ίσως αυτό που βρίσκεται ανάμεσα στη μνήμη και την πραγματικότητα. Το νερό έχει μια αίσθηση αναμονής σαν κάτι που πρόκειται να συμβεί αλλά ποτέ δεν είμαστε βέβαιοι ότι θα συμβεί. Σε κάποιους πίνακες το νερό δημιουργεί μια μορφή φαντασιακής νοσταλγίας, μια αίσθηση ότι θυμόμαστε κάτι που μπορεί να μην το έχουμε βιώσει ποτέ. Δημιουργεί μια προοπτική προς το άγνωστο, μια αμφισημία. Είναι ένα φυσικό σύνορο, αλλά ταυτόχρονα νιώθεις ότι δεν είναι ένας συμπαγής τοίχος αλλά και κάτι που μπορείς να το διασχίσεις.

Τα τοπία σας δεν αντιστοιχούν σε συγκεκριμένη γεωγραφία, αλλά σε έναν «μη-τόπο», όπως επίσης και τα πρόσωπα των μορφών που ζωγραφίζετε δεν έχουν χαρακτηριστικά. Είναι τόποι και ήρωες βγαλμένοι από όνειρα ή έκφραση μιας ενδόμυχης αγωνίας για πατρίδες κι ανθρώπους που δεν έχετε ακόμη συναντήσει;

Ναι, είναι εικόνες από μνήμη, θραύσματα που έχουν αποσπαστεί από τη συγκεκριμένη ιστορία τους ή από τόπους και δημιουργούν τουλάχιστον σε εμένα αυτή τη παράξενη αμφιθυμία δηλαδή… «έχω βρεθεί εδώ, αλλά δεν θυμάμαι πότε»… στο όνειρο δεν αμφισβητούμε ότι ένας τόπος είναι πραγματικός. Οσο για τις φιγούρες προτιμώ να συμπληρώνει ο θεατής το πρόσωπο που λείπει με τη δική του ματιά. Οσο για τον «μη-τόπο» δεν είμαστε ούτε μέσα στη πραγματικότητα αλλά ούτε έξω από αυτή, θα έλεγα πως είμαστε σε μια στάση αναμονής, όπως τα μεγάλα σεσουάρ στα κομμωτήρια όπου περίμενες να αποκαλυφθεί ένα παραμυθένιο κεφάλι, το λέω σαν εμπειρία που είχα με τη μάνα μου μια φορά που είχα πάει. Μου αρέσει στα πρόσωπα να υπάρχει η αίσθηση ότι η ταυτότητά τους δεν έχει αποφασιστεί.

Τι προσφέρει η αργή, υλική χειρονομία της ζωγραφικής που δεν μπορούσαν να αποδώσουν η τεχνολογία, η φωτογραφία ή ο ήχος;

Σήμερα η εικόνα παράγεται, καταναλώνεται και αντικαθίσταται ακαριαία. Νομίζω η ζωγραφική αντιστέκεται φυσικά σε αυτό. Ενας ζωγράφος περνάει ώρες, μέρες ή μήνες πάνω από το έργο του. Σαφώς και η φωτογραφία είναι μια μεγάλη τέχνη. Στη ζωγραφική η εικόνα και η πράξη της δημιουργίας δείχνουν σαν να παραμένουν πάντα ενωμένες. Στη φωτογραφία βλέπουμε το φως που υπήρχε μπροστά στον φακό, στη ζωγραφική βλέπουμε το αποτύπωμα μιας απόφασης. Τα λάθη που καλύφθηκαν, τον δισταγμό, τις περιοχές που έμειναν άδειες. Η αργοπορία λειτουργεί ως αντίσταση.

Για ποιο λόγο όλη αυτή η διαδρομή σας στον κόσμο των εικαστικών έμεινε τόσα χρόνια διακριτικά αθέατη από όλους εκείνους που αγαπούν τη μουσική σας και γιατί αποφασίσατε ότι τώρα είναι η στιγμή της «αποκάλυψης»;

Ζωγραφίζω για μένα, είναι μια διαδικασία που με ξεκουράζει αλλά και με οδηγεί σε δρόμους αυτοσυγκέντρωσης και εικόνων που έρχονται από μέσα μου. Περνάω βράδια και μέρες κάνοντας αυτό, είναι κάτι που αγαπώ να το κάνω. Δεν σταμάτησα ποτέ με τη ζωγραφική, είναι μια πνευματική και σωματική λειτουργία για μένα. Μου αρέσουν τα τοπία γιατί από νέος μέχρι και σήμερα ζούσα σε πολύ μικρούς χώρους στο κέντρο, που δεν είχαν πολύ ήλιο. Αλλες φορές κατεβαίνω στο χωριό και ζωγραφίζω στο παλιό εργαστήριο του πατέρα μου. Πριν από λίγα χρόνια και με τη βοήθεια ενός φίλου αποφάσισα να κάνω ένα άνοιγμα και να δείξω τη δουλειά μου. Η αλήθεια είναι ότι όπως και στη μουσική έτσι και με τη ζωγραφική έχω ένα τρακ και μια δυσκολία να επικοινωνώ αυτό που κάνω. Ας πούμε πριν από κάθε συναυλία που κάνουμε νιώθω εντελώς αποσυνδεδεμένος.

Στα έργα σας υπάρχει συχνά μια υπόγεια, σχεδόν τρυφερή ειρωνεία – ειδικά στους τίτλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Κεφάλαιο», όπου πρωταγωνιστούν ένας ψήστης και ένας παρκαδόρος. Αυτή η αντίστιξη είναι ένας τρόπος να σχολιάσετε την κοινωνική μας πραγματικότητα ή μια προσπάθεια να αποδώσετε μια ποιητικότητα στους ανθρώπους του μόχθου και της καθημερινότητας;

Η αντίστιξη μου αρέσει να λειτουργεί ως ποιητική μεταμόρφωση, σαν να προσπαθείς να αποσταθεροποιήσεις την εικόνα που έχεις για ένα τόπο ή ένα άνθρωπο. Ο ψήστης και ο παρκαδόρος είναι η συνύπαρξη μιας ταπεινής μορφής σε ένα τοπίο που μοιάζει ονειρικό, με μια ατμόσφαιρα υπερβολικά όμορφη για την κοινωνική πραγματικότητα που υπονοείται. Είναι μια αντίστιξη, μια αντίφαση. Και μερικές φορές η αντίφαση είναι σημαντικότερη από την ομορφιά.

Info: «Κ. Βήτα – Μόνο η ακτογραμμή μένει…» στο MOMus – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο πλαίσιο των 61ων Δημητρίων, από την 1η Οκτωβρίου έως τις 31 Ιανουαρίου 2027