Планета жылып барады: Эль-Ниньо Қазақстандағы ауа райын қалай өзгертуі мүмкін?
Тынық мұхитындағы Эль-Ниньо климаттық құбылысы күшейіп келеді және алдағы айларда өте белсенді фазаға жетуі мүмкін. Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым (ДМҰ) табиғи феномен 2026 жылдың соңына қарай шарықтау шегіне жетеді, ал оның әсері кем дегенде 2027 жылдың ақпанына дейін сақталады деп болжайды. Бұл әлемнің көптеген аймақтарындағы температура мен жауын-шашын режиміне әсер етуі мүмкін, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
Климаттық "қозғалтқыш" қарқын алды
Эль-Ниньо - экваторлық Тынық мұхитының орталық және шығыс бөлігіндегі судың әдеттегіден жылынуынан туындайтын табиғи климаттық құбылыс. Мұхит температурасының өзгеруі атмосфералық циркуляцияға әсер етіп, феномен пайда болған жерден өте алыс қашықтықтардағы ауа райы жағдайларын өзгерте алады.
Қазіргі уақытта бұл климаттық "қозғалтқыш" қарқын алуын жалғастырып жатыр. ДМҰ деректері бойынша, Тынық мұхиты бетінің температурасы Эль-Ниньоның негізгі аймағында қазірдің өзінде нормадан айтарлықтай жоғары және өсуін тоқтатар емес.
2026 жылдың мамыр–шілде айларында Niño 3.4 индексі орташа есеппен нормадан 1,5 градусқа, шілдеде - 2 градусқа жоғары болды, ал шілденің соңы мен тамыздың ортасындағы кейбір апталарда ауытқу 2,2–2,6 градусқа жетті. Мұхит бетінің астындағы кейбір аудандарда температура қалыпты деңгейден 8 градустан астам жоғары болды.
Дерлік 100 пайыз: ДМҰ болжамы алғаш рет осыншалықты нақты болып отыр
ДМҰ жаһандық орталықтарының болжамдары Эль-Ниньоның 2027 жылдың ақпанына дейін сақталу ықтималдығы 100 пайызға жуық екенін көрсетеді.
Эль-Ниньо алдағы айларда одан ары күшейіп, өте жоғары қарқынға ие болады және 2026 жылдың соңына қарай шарықтау шегіне шығады деп күтіледі. Оның климаттық әсері 2027 жылы да жалғасуы мүмкін.
Планетаны не күтіп тұр?
Эль-Ниньоның өте күшті көрінісі әлемнің көптеген бөліктеріндегі температура мен жауын-шашын режимін айтарлықтай өзгертуге қабілетті. ДМҰ экстремалды ыстық, құрғақшылық және кейбір аймақтарда су тасқынына әкеп соқтыруы мүмкін нөсер жауын-шашын қаупі артатынын ескертеді.
Бұл ретте Эль-Ниньоның күші барлық елдер үшін бірдей салдар болады дегенді білдірмейді. Әсері аймаққа және жыл мезгіліне, сондай-ақ Үнді және Атлант мұхиттарындағы процестерді қоса алғанда, басқа да климаттық факторларға байланысты болады.
Қазіргі Эль-Ниньо несімен маңызды?
Эль-Ниньо - жаңа немесе адам әсерінен туындаған құбылыс емес. Мұндай циклдер табиғи түрде шамамен бірнеше жылда бір рет қайталанып тұрады.
Алайда қазіргі феномен Әлемдік мұхиттың онсыз да өте жылы болып тұрған фонында дамып жатыр. Сондықтан табиғи климаттық цикл жаһандық жылынудың жалпы трендімен ұштасып, температуралық экстремумдарды күшейтуі мүмкін.
Бұл Қазақстан үшін нені білдіреді?
Эль-Ниньоның Қазақстанға әсері тікелей және біржақты емес. Бұған дейін Tengrinews.kz бұл мәселені "Қазгидромет" мамандарымен талқылаған болатын. Олардың бағалауынша, Эль-Ниньо атмосфераның жалпы циркуляциясына әсер етіп, климаттық аномалиялардың, соның ішінде аномальді жылы кезеңдердің, жауын-шашын режимінің тұрақсыздығы мен жекелеген құрғақшылық құбылыстарының ықтималдығын арттыруы мүмкін. Алайда Қазақстандағы нақты ауа райы туралы тек Эль-Ниньо негізінде қорытынды жасауға болмайды: оған басқа да атмосфералық және климаттық процестер әсер етеді.
Осылайша, феноменнің күшеюі Қазақстанда міндетті түрде экстремалды ыстық немесе құрғақшылық болады дегенді білдірмейді. Әңгіме тек өңірлік болжамдармен бірге бағалануы тиіс белгілі бір сценарийлердің ықтималдығы артатыны туралы болып отыр.